Showing posts with label СОЦИОЛОГИЙН ТУХАЙ. Show all posts
Showing posts with label СОЦИОЛОГИЙН ТУХАЙ. Show all posts

Социологич гэж хэн бэ?

Хийж гүйцэтгэдэг ажил:

Социологич нь нийгмийн харилцаа, тэдгээрийн зүй тогтолцоо, хөгжил, хүмүүсийн хоорондох харилцаа, нийгмийн бүтэц, зохион байгуулалт, хувь хүн ба нийгмийн хоорондын харилцааг судалж, нийгмийн өнөөдрийн байдалд дүгнэлт хийх, удирдлагын ашигтай хэлбэр сонгох гэх мэт өргөн хэмжээний ажлыг гүйцэтгэнэ. Нийгэмд тулгамдсан асуудлыг олж судлаад, тэдгээрийг шийдвэрлэх арга зам, шийдлийн загварыг тодорхойлно. Нийгмийн бүхий л давхаргын гишүүдийн дунд төрөл бүрийн сэдвээр судалгаа явуулна.

СОЦИОЛОГИ ШИНЖЛЭХ УХААН БОЛОХ НЬ

Социологи ( лат. socius — нийгэм; .греч. Λόγος-сургааль) — гэдэг нь нийгэм, түүний бүрдэл хэсэг, үйл ажиллагаа, хөгжлийн үе шат, нийгмийн хэм хэмжээ, харилцаа, нийтлэгийн тухай шинжлэх ухаан мөн. Социологи хэмээх нэр томъёог 1839 онд О.Конт гаргасан байна.

Энтони Гидденс –ийн үзэж буйгаар социологи хэмээгч нь “хүний нийгмийн амьдралыг судлах, бүлэг, нийгмийг судлах ”явдлуудыг хэлнэ[1]. Харин судлаач Ядов В. А тодорхойлсноор бол социологи нь нийгмийн үйл ажиллагаа, хүмүүсийн хоорондын харилцааны тухай шинжлэх ухаан мөн.

Бидний туршлагаар нотлогдох нийгмийн амьдрал, түүний мөн чанар нь социологийн ухааны судлах зүйл мөн.

Социологийн шинжлэх ухааны хандлага, үүргүүд

1. Социологийн түвшин, хандлагууд
Социологичид янз бүрийн баримтыг судлах, тайлбарлах 5 үндсэн хандлагыг ашигладаг.
1. Хүн ам зүйн хандлага
2. Сэтгэл зүйн хандлага
3. “Хамт олны” хандлага
4. “Харилцан холбогдлын” хандлага
5. Соёл судлалын хандлага
Энэхүү 5 хандлагыг социологичид дараах 2 зорилгоор хэрэглэдэг. Үүнд:-
1/ судалгаагаар цуглуулсан мэдээллийг задлан шинжлэх.
2/ олж авсан мэдээ сэлтийн төсөө ба ялгааг илрүүлж шинжлэх ухааны үүднээс сайтар тайлбарлах зорилготой.

Мэдээ сэлтийг шинжилснээр социологичид хүний нийгмийн тогтвортой ба хувьсамтгай байдлын шалтгааныг танин мэднэ. Чухамдаа нийгэм дотор хүчний харилцаа харилцан тогтворгүй байдаг. Нийгмийн хүчнүүдээс чадалтай нэг тогтолцоо нь тогтвортой байдал нийгмийн институтүүд болон мөн нийгмийн бусад тогтоомжийг хадгалах эрмэлзлэлтэй байна. Гэтэл хүчний нөгөө тогтолцоо нь нийгмийн хуучин хэлбэрийг задлан унагах, шинийг тогтоох зэргээр хувьсган өөрчлөхийн тулд ажилладаг.

Социологийн шинжлэх ухаан бүтэцийн хувьд дараах түвшинд хуваагддаг.Үүнд:-
1.Суурь судалгааны түвшин
2.Хавсарга судалгааны түвшин
3.Нийгмийн инженер зүй
Дээрх ангилал нь социологийн шинжлэх ухааны бүтцийг онолын социологи, хавсарга социологи, нийгмийн инженер зүй гэсэн 3 түвшинд хуваан авч үзэх бололцоог ойлгодог.

2.Социологийн шинжлэх ухааны үүргүүд
1.Танин мэдэхүйн үүрэг:- Бусад шинжлэх ухааны нэгэн адил социологийн чухал үүргүүдийн нэг. Социологи нь бүхий л түвшин, бүтэцийн бүхий л элементүүддээ нийгмийн амьдралын хүрээнүүдийн тухай шинэ мэдлэгийг бий болгож, нийгмийн хөгжлийн зүй тогтол, хөгжлийн чиг хандлагыг нээж байдаг. Үүний тулд нийгмийн үйл явцыг танин мэдэх арга зүйн зарчмуудыг боловсруулдаг онолын суурь ойлголтууд үйлчлэхээс гадна энэ шинжлэх ухааны цуглуулсан баялаг баримт материал, нийгмийн амьдралын аль нэгэн салбарын тодорхой мэдээллийн эмпирик судалгаанууд мөн адил үйлчилдэг байна.
2.Хэрэглээний үүрэг:- Социологийн шинжлэх ухааны нэгэн чухал шинж бол түүний онол , практикийн нэгдэл юм. Социологийн судалгааны үлэмж хэсэг нь практик асуудлуудыг шийдэхэд чиглэнэ. Энэ хүрээнд авч үзвэл тэргүүн ээлжинд хэрэглээний үүрэг чухал ач холбогдолтой бөгөөд энэ үүргийн дотор түүний бусад үүргүүд илэрч байдаг.
3.Нийгмийн хяналтын үүрэг:- Социологийн судалгаа нь нийгмийн үйл явцыг хянах, нийгмийн үр нөлөөтэй хяналтыг хэрэгжүүлэх тодорхой мэдээлэл өгдөг. Ийм мэдээлэлгүйгээр нийгмийн түгшүүрт байдал, хямрал, мөргөлдөөнүүд өсөх боломж нэмэгдэнэ. Дэлхийн ихэнх улсуудын гүйцэтгэх болон хууль тогтоох байгууллагууд, улс төрийн нам, холбоод нь нийгмийн амьдралын бүхий л хүрээнд зорилго чиглэлтэй бодлого явуулахын тулд социологийн шинжлэх ухааны боломжийг өргөнөөр ашигладаг байна. Энд социологийн шинжлэх ухааны нийгмийн хяналтын үүрэг илэрдэг.
4.Төлөвлөлтийн үүрэг:- Социологийн практик чиглэл нь юуны өмнө тэрээр нийгмийн үйл явцын ирээдүйн хөгжлийн чиг хандлагын талаарх шинжлэх ухааны үндэслэлтэй таамаглал дэвшүүлдэгт оршино. Ингэснээр түүний төлөвлөлтийн үүрэг илэрдэг. Ялангуяа нийгмийн хөгжлийн шилжилтийн үед ийм төрлийн таамаглал чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Учир нь энэ тохиолдолд социологи нь :- 1/ Түүхийн тодорхой үе шатан дахь үйл явцад оролцогчдын өмнө ямар хэмжээний бололцоо, магадлал нээгдэж байгааг тодорхойлох. 2/ Аливаа нэгэн шийдэлтэй холбоо бүхий ирээдүйн үйл явцуудын зэрэгцээ асуудлыг дэвшүүлэн тавих, 3/ Тухайн зэрэгцээ шийдлүүдийн доторх алдагдлын магадлалыг тогтоох бололцоотой байдаг. Нийгмийн амьдрал, түүний салбар хүрээнүүдийн хөгжлийн төлөвлөлтөнд социологийн судалгааг хэрэглэх нь ихээхэн ач холбогдолтой байдаг. Нийгмийн төлөвлөлтөнд нийгмийн тогтолцооноос үл хамааран дэлхийн бүх улсуудад байдаг. Энэ төлөвлөлт дэлхийн хамтын нөхөрлөл, тусгай бүс нутаг, улсуудын амьдралын тодорхой үйл явцаас хот, хөдөө, үйлдвэр аж ахуйн газар, хамт олны амьдралын нийгмийн төлөвлөлт хүртэлх бүхийл салбарыг хамардаг.
5. Үзэл суртлын үүрэг:- Социологийн шинжлэх ухаан нь социологич- эрдэмтэдийн хувийн үзэл бодлоос үл хамааран үзэл суртлын үүргийг гүйцэтгэсээр ирсэн ба одоо ч гүйцэтгэж байна. Судалгааны үр дүн яман нэгэн нийгмийн бүлгийн тодорхой зорилгыг хэрэгжүүлэх зорилгоор ашиглагдаж болох юм. Социологийн мэдлэг ч хүмүүсийн зан төрх, тодорхой хэвшмэл бус сэтгэхүйг тодорхойлж, нийгмийн болон үнэт зүйлсийн харьцааг тодорхойлж байдаг.
6.Хүнлэг энэрэнгүйн үүрэг:- Социологийн судалгаа нь хүмүүсийн хоорондын харилцан огтлолцолд түлхэц өгч, эцсийн эцэст нийгмийн харилцааг боловсронгуй болгоход нөлөө үзүүлдэг. Энэ тохиолдолд түүний хүнлэг, энэрэнгүйн үүрэг илэрдэг.

Эх сурвалж: http://www.sodon.ikhzasag.mn/index.php//home/post/63

Социологийн шинжлэх ухааны хөгжил, судлах зүйл

1. Социологийн шинжлэх ухааны үүсэл хөгжил
2. Социологийн шинжлэх ухааны судлах зүйл

1. “Социологи” хэмээх нэр нь латиний societies буюу нийгэм, грекийн logo буюу үг, ойлголт, сургаал гэсэн үгнээс гаралтай. Өөрөөр хэлбэл нэр томъёоны хувьд социологи гэдэг нь нийгмийн тухай шинжлэх ухаан гэсэн үг.
Социологийг тодорхойлсон олон тодорхойлолт байдаг. Марксизмын хувьд социологийн шинжлэх ухааны судлах зүйлд нийгмийг системийх нь хувьд болон түүнийг бүрдүүлэгч элементүүд болох бие хүн, нийгмийн түүхэн нийтлэг, нийгмийн байгууллагуудын хамтаар багтаан авч үздэг. Өнөөгийн Оросын шинжлэх ухаанд энэ тодорхойлолтыг нийтээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн гэж тооцдог. Өөрөөр хэлбэл социологи гэдэг нь өргөн утгаараа нийгмийг систем болохынх нь хувьд судалдаг шинжлэх ухаан бөгөөд энэхүү системийг түүний бүрэлдэхүүн элементүүд болох бие хүн, нийmлэгийн хэлбэрүүд, нийгмийн байгууллагуудынх нь төлөвшил, хөгжлөөр нь дамжуулан судалдаг шинжлэх ухаан юм. Марксист арга зүйн байр сууринаас бичигдсэн Г.В.Осиповын “Социологи” хэмээх сурах бичигт социологийг түүхэн ёсоор төлөвшин тогтсон нийгмийн системийн төлөвшил, хөгжлийн ерөнхий болон өвөрмөц хууль, зүй тогтлуудын тухай шинжлэх ухаан хэмээн тодорхойлсон байна.

Социологи бусад бүх шинжлэх ухааны адил философийн шинжлэх ухааны хөрсөн дор бүрэлдэн, түүнээс салбарлан гарч цаашид бие даан хөгжсөн юм. Маш удаан хугацааны туршид социологийн мэдлэг философийн хөрсөн дор боловсрогдсон байдаг. Социологи О.Конт, Э.Дюркгейм нарын хүч хөдөлмөрөөр бие даасан шинжлэх ухаан болсон хэдий ч түүний онолын үндэслэлүүдэд философийн шинжлэх ухааны тулгуур ойлголтууд зонхилсоор байв.

2. О.Конт, Г.Спенсер, Э.Дюркгейм, М.Вебер нарийн социологийг нийгмийн философийн асуудлуудаас салгаж үзэх нь туйлын хүндрэлтэй. Түүгээр ч барахгүй нийгмийн амьдралын чухал асуудлуудыг судлах явцад социологи нь нийгмийн философитой адил зарчмуудад тулгуурладаг. Тэгвэл нийгмийн филосфи гэж юу вэ? Нийгмийн философи нь нийгмийн гарал үүсэл, түүний мөн чанар, зорилго, чиглэл, дэвшил хөгжлийг түүний хууль зүй тогтлынх нь үүднээс авч үзэж, ертөнцийг үзэх үзэл онолын түвшинд ерөнхийд нь нэгтгэн дүгнэж судалдаг юм. Нийгмийн философи ба социологийн шинжлэх ухаан нь судлах зүйлийнхээ хувьд ихээхэн хэмжээгээр давхацдаг. Тэдний ялгаа судалгааны хүрээнд голчлон илэрдэг. Лекцийн эхэнд социологийн судлах зүйлийн талаарх тэмдэглэсэн. Харин нийгмийн философийн судлах зүйл нь нийгмийн амьдрал, түүний дотроос амьдралын утга учрын асуудлыг ертөнцийг үзэх үзлийн үүднээс судлах явдал байдаг. Нийгмийн философи нь нийгмийн асуудлууд логик сэтгэлгээний үндсэн дээр хөгждөг хэмээн үзэж тодорхой үндэслэлүүдийг удирдлага болгодог бол социологи нь бодит байдлыг танин мэдэх шинжлэх ухааны аргуудад голчлон тулгуурладаг. Социологийг үндэслэгчдийн үзэж байснаар нийгмийн амьдралыг сэтгэн бодох замаар судлах биш харин шинжлэх ухааны тодорхой аргуудад үндэслэн судлах ёстой.

Аливаа судлаач бие хүнийг нийгмийн харилцааны объект, субъектын хувьд нийгмийн үнэт зүйлсийнх нь талаас судлаж байгаа бол түүнийг социологч байна хэмээн тооцож болно.
Социологи нь нийгэм ба хүний асуудлыг судалдаг статистик, хүн ам зүй, сэтгэл судлал, эдийн засаг, улс төр, зэрэг хүн ба нийгмийг судалдаг бусад шинжлэх ухаанд тулгуурладаг байна. Эндээс социологитой төрөл шинжлэх ухаануудын тухай ойлголт гарч ирнэ. Өөрөөр хэлбэл хүний зан төлөв болон нийгмийн байгууллагын оршихуйг судалдаг нийгмийн шинжлэх ухаануудын нэг нь социологи юм. Мэдлэгийн эдгээр төрөл салбарууд тус бүр өөрийн онцлог шинжтэй боловч олонхи тохиолдолд бие биентэйгээ холбогдоно.
Хүн судлал нь социологид зуршмал байдаг олон хандлагыг хэрэглэдэг. Гэхдээ хүн судлаачид бага шиг аймгийн /эсвэл эртний/ нийгмийг судалдаг бол социологчид Европ, Америкийн гэх мэт хүмүүсийн орчин үеийн томоохон нийтлэгийг голчлон судалдаг байна.
Эдийн засаг нь үйлдвэрлэл, мөн хязгаарлагмал нөөц баялгийн хуваарилалт, хэрэглээг судална. Ажилгүйдэл, олон улсын худалдаа, мөнгөний ханш бууралт мэтийн цогц сэдвийг эдийн засагчид гойд анхаардаг юм. Эдийн засагчдын хэзээд сонирхдог зүйл нь хэрэглэгчийн худалдаг авах чадварт мөнгөний ханш бууралт нөлөөлдөг явдал юм.
Улс төрийн шинжлэх ухаан нь хүмүүс эрх мэдлийг хэрхэн олж авдаг ба ашигладаг, эрх мэдэл нийгэмд ямар байдлаар хувиарлагдсаныг судална. Улс төр судлааачид засгийн газар, нам, нийтлэг эрх ашгийн бүлгүүдийн үйл ажиллагаа сонгогчдын төлөв байдлын судалгааг гол болгодог.
Сэтгэл зүй бол хүний зан төлөвийн шинжлэх ухааны судалгаа бөгөөд жишээлбэл, сургалтын үйл явцад сайшаал, шийтгэл хэрэглэснээр хүмүүс ярих унших дадлыг яаж олж авдаг, эсвэл хүрээлэн буй ертөнцөд хандах харьцаа болон бие хүний онцлог дүр төрх хэрхэн төлөвшдөгийг сэтгэл зүйчид судална.

Социологийн судалгаа хийх юмсан

Овоо босгоогүй бол шаазгайд суух газар олдохгүй байсан. Түмний нүдэн дээр ямар ч ажил төрөл хийгээгүй мөртөө лус мэт баяжиж буй төрийн ажилтан, дарга дорго нарын хээл хахууль авилга нийгмийг асар их бухимдуулж байгаа. Тэр ингэж болоод байхад би яагаад адилхан зүгээр сууж байгаа мөртөө турж үхэхтэй шахаж байна гэсэн энгийн асуулт хэний ч толгойд юун түрүүн орж ирнэ. Чухам энэ сүрэг нийгэмд буй болох хөрөнгийн ихэнхийг зүй бусаар хулгайлан авч байгаа нь, эсвэл бүр улаан цагаангүй дээрэмдэн авч байгаа нь нийгмийн аз жаргалын индэксийг бууруулж буй нэг том шалтгаан. Ерөөсөө ч нүүдэлчний нэг төрөлх авир бол өөрийн ядуу явахыг гэхээсээ өрөөлийн баян тарган явааг тэвчдэггүй. Үүнд социологи, нийгмийн сэтгэл зүйн судалгаа хийх юмсан.

Баабар "Сэтгэл ханамжийн баталгаа" нийтлэлийн хэсгээс...

СУДАЛГАА ЮУ СОЦИОЛОГИ УУ?

/Социологич Р.Сэлэнгэ/
Ихэнх нь хүмүүс социологи гэдэг үгийг саяхнаас сонсож дасаад байгаа бөгөөд энэ үгний хамт судалгаа гэдэг ойлголт төсөөлөгддөг байх. Үнэндээ тийм байна гээд буруутгаад байх зүйл байхгүй л дээ.

Хүмүүс социологийг хүмүүсээс ярилцаж бас анкет бөглүүлэх байдлаар ямар нэгэн асуудлыг тодруулах судалгаа хийдэг ухаан гэж ойлгох бөгөөд зарим хүмүүсийн хувьд социологич гээд тусгайлан мэргэжил олгоод байх шаардлагатай эсэхэд ч бас эргэлзэдэг. Манайд социологи гэж байхгүй гэж мэтгэлцэх хүмүүстэй би цөөнгүй таарч явсан. Хэрэв социологийг энэ мэт судалгаа хэмээн ойлговол социологи байлгүй яах вэ, харин социологичдын шаардлага л үгүй болчих байх. Учир нь хатуухан хэлэхэд социологич гэх бид, бидний багагүй хэсэг нь тэр судалгаа гээчтэй л хөөцөлдөж, судалгааг мэргэжлийн хүн хийдэг юм гэдгийг л ойлгуулчих санаатай л зүтгэсээр яваа шүү дээ. Үнэндээ социологи бол судалгаа юм гэж үү. Уг нь бол тэрхүү судалгааг ашиглан түүхий эдээ цуглуулж зах зээлд эрэлт бүхий бүтээгдэхүүнээ өргөн барих тусгай захиалгат үйлдвэрлэгчид. Бүтээгдэхүүн маань зөвхөн нийгмийн захиалгаар нийлүүлэгддэг. Тэгвэл жинхэнэ социологи гэж юу гэдэг асуулт гарч ирэх нь зайлшгүй. Энэ тухай бичлэгийнхээ төгсгөлд хэсэгт бичих болно. Юуны өмнө хүмүүсийн сүүлийн үед ихээр асууж, басхүү санал бяцхаан зөрөлдөөд байгаа нэгэн асуудлын талаар энд бичье.

Монголд өнөөдөр социологи байна уу?

Мундаг ухаантай мэддэг улс янз бүрээр, бичдэг юм билээ. Байна, байхгүй гэж маргалдах нь чухал биш харин яагаад байгаа эсэх талаар тодруулах “асуудал”гарч ирэв гэдэгт нь илүү анхаарал хандуулаад үзэцгээе.

Ихэнх хүмүүсийн хувьд энэ нь анагаах ухаан, эрх зүй, эдийн засаг зэрэг шиг нарийн сайн хэлж мэдэхгүй ч заавал байх шаардлагатай, түүнгүйгээр хүмүүс бид балрах тийм хэмжээнд ойлгогддоггүй л дээ. Тийм түвшинд хүрэх хэмжээнд үнэндээ монголд бүү хэл олон улсад хөгжөөгүй байгаа. Хөгжингүй гэх олон улсад нийгмийн эгзэгтэй үе бүхэнд нийгэм ч, удирдагчид ч бүгд социологичдын үгийг нэнэ тэргүүнд сонсдог. Тэр ч утгаараа энэ цаг мөчид тэдний энэхүү оролцоо илт үгүйлэгдээд байгаа хэрэг.

Тэгвэл Монголд Социологи байна уу? Гэдэг асуултад хариулахын тулд Монгол дахь Социологийн хөгжлийн үйл явц, үе шатны тухай товч дурьдая.

Социологи нь өөрөө нийгмийн гэх шинжлэх ухаанууд дотроо хамгийн залуудаа ордог. Монголд энэ шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх оролдлого мөн л тэрнээс ч хожуу эхэлжээ. Хойд хөрш ахад энэ шинжлэх ухааныг хэрхэн ойлгож хүлээж авч байсан нь манайд шууд хуулбарлагдан бууж байсан хэрэг. Хрушевын “бүлээрлийн үе” хэмээх зурвасхан хугацаанд амжаад эх сууриа тавьсан энэ ухааны монгол дахь анхдагч нарын ихэнхи нь одоо тэнгэрт хальжээ. Анхны судалгааг хэрэгжүүлж үзэж байсан тэр эрхэм эрдэмтэд шинэ зүйл ухааныг нэвтрүүлэх үүднээс хэрэндээ сайтар ойлголттой болох гэж хичээж байсан нь мэдээж. Энэ шинэ ухааныг эхлүүллээ, үргэжлүүлэх хүмүүс хэрэгтэй гэдэг үүднээс тэр нэгэн цаг үед шинэхэн боловсон хүчин болж байсан философийн төгсөгчдийг татан оролцуулав. Тэр үед философи, математикийн ангид толгойтой мундаг оюутнууд их суралцдаг байсан байхаа одоо тэд бүгд социологийн ахмад буурал эрдэмтэд болчихсон. Нийгмээ хэнээс илүү мэдэрдэг муухан зөн билэгтнээс дутахгүй улс байдаг. Ямарч байсан цоо шинэхэн социологийг хариуцах эзэнтэй болгосон нь энэ ухаан Монголд тодорхой хэмжээнд хөгжих эх сууриа тавьж чадсан хэрэг байлаа. Эзэн олж тавиад л орхивол энэ нь мэдээж хол яюахгүй л дээ. Зүй ёсоороо институтжих үйл явц өрнөж эхлэв. Шинжлэх ухааны академи дээр нэгж нээсэн нь анхны томоохон гараа байлаа. Өөр мэргэжлээс урвуулчихсан хэдэн “бөөн дурын” гэгдмээр идэвхтэй эздээс гадна жинхэнэ мэргэжлийн боловсон хүчин хэрэгтэй байв. Орос ах нарын бичсэн номноос л иймэрхүү гэж ойлгоод хэрэндээ бас өөрсдийнхөөрөө монголчлоод зүтгэж явсан тэдэнд маань номын дууг ёсоор нь сонсоод ирсэн залуус ихээ хэрэгтэй байсан нь мэдээж. Тэд эхлэлийг нь тавьчихсан, байх хэрэгтэй гэдгийг тодорхой хүрээллийнхэнд ойлгуулчихсан, тэгэхээр одоо өргөжүүлэх хэрэгцээ нэн тэргүүнд шаардлагатай байв. Атар газрын шан татагчид болсон ахмад үеийнхний үүрэг зөвхөн шинжлэх ухааныг оруулж ирсэн гэдгээр хязгаарлагдаагүй бөгөөд судалгааны их олон салбар, сэдвийн хүрээнд ч мөн л эхлэлийг тавьж чадсан юм. Ингээд 80-аад оны эхээр ерөнхий боловсролын сургуулийг шинэхэн төгсөгчдийг социологич хэмээх мэргэжил эзэмшүүлэхээр орос ахын төрсөн шахам дүү орнууд уруу илгээлж эхлэв. Казань, Минскийн их сургуульд гээд л төгсөөд ирсэн цөөн эдэн мэргэжилтнүүдийн тусламжтайгаар эх орондоо мэргэжлийн боловсон хүчин бэлтгэх томоохон алхмыг хийж эхэллээ. Номын дууг нь ёсоор нь сонссон мэргэжлийн социлогичдын хувьд Монголын социологийн хөгжилд гүйцэтгэх чухал үүрэг их байсан бөгөөд өөрсдийн сурсан мэдснийг бусдад зааж, залгамж үеэ бэлтгэх явдал хамгийн чухал л байв. 1991 онд МУИС-д социологийн мэргэжлийн салбар нээж, анхны оюутнуудаа мөн нь философийн ангийнхаас шигшин авч бэлтгэж, дараа дараагийн мэргэжилтэнг бусад мэргэжлийн адилаар элсэлтийн шалгалтад тэнцэгчдээс бэлтгэх болов. Эхний төгсөлтүүд маш цөөн тооны төгсөгчтэй, философиор суурилсан багш нар, философиор суурилсан оюутнууд дээр нь социологи гэдгийн талаар “а” ч байхгүй зах зээл. Бэлтгэгдсэн мэргэжилтнүүд хангалттай түвшинд бэлтгэгдэж чадаагүй ч үнэндээ “социологич” хэмээх мэргэжлийн Монголдоо бэлтгэж чадсан гэдэг нь хамгийн чухал зүйл байлаа. Анхны төгсөгчдийн нилээдийг нь багш болох хувь заяа хүлээж байлаа. Зарим нэг нь шинэ мэргэжил эзэмшин өөр салбараар ажиллах болов.

Ямар ч байсан Монголд социологийг оруулаад ирж боловсон хүчинтэй, институттай болгож чадсан нь Монголд социологи хөгжих эх суурийг тавьсан эхэн үе байв, гадаад улсад мэргэжлийн цөөхөн ч гэсэн боловсон хүчин бэлтгэж мэргэжлийн боловсон хүчинтэй болж, тэднийхээ оролцоотойгоор үндэсний боловсон хүчин бэлтгэх институтыг бий болгож, бас бүтээгдэхүүн гарга эхэлсэн нь эх суурийг өргөжүүлэх дараагийн томоохон алхам болсон юм. Ахмад үе, мэргэжлийн анхдагчдын аль аль нь өөрсдийн түүхэн үүргээ боломжийн түвшинд биелүүлсээр ирсэн бөгөөд дараагийн гэгдэхээр үе нь үнэндээ 2000 он хавьцаагаас эхлэлтэй.

Хүний хөгжлөөр бол одоо л өсвөр насандаа нийгмийн төрхөө олчих санаатай зүтгэж явна. Энэнээс илүү хөгжих ёстой гэж буруутгавал бид хүлээн зөвшөөрнө. Бид чинь “гоц авъяастан” учир насанд хүрэгчдээс ч илүүг бүтээж чадна. Биднээс яг өнөөдөр насанд хүрэгчдийн хийж чадах бүхнийг нэхвэл бид чадлаараа дөхүүлээд хийхийг оролдоно. Гэхдээ өдий хүртэл яагаад насанд хүрээгүй байгаа юм бэ гэж зэмлэвэл бид бусдаас хүүхдийн хөгжлийг түргэтгэх амин дэм яагаад өгөөгүй юм бэ гэж хариулах болно.

2000 оноос ямар нэг хэмжээнд практик социологийг хөгжүүлэх, тэр дундаа зах зээлийн бүтээгдэхүүн болгох оролдлогууд өөрийн тун жижигхээн ч гэсэн байр суурийг олж эхэлсэн юм. Өөрөөр хэлбэл энэ үеэс та бүхэн судалгаа гэдгийг сонсож, мэдэж эхэлсэн хэрэг. Нийгмийн хэрэгцээ их байсан ч тэр үед социологчид зах зээлд өрсөлдөх, өөрийн эзлэх зүй ёсны байр сууриа олж авахад дэндүү балчирдаж байлаа. Гэхдээ тэр үеийн өнөөдрийнхтэй харьцуулах хэрэггүй. Байдал бидэнд илүү ашигтай болж эхэлсэн шүү. Хэн нэг мундаг бодлоготон, зүтгэлтэн, удирдагч хичнээн ухаантай байлаа ч зөвхөн өөрийн мэдлэг, туршлага, зөн совингоор олон асуудлыг шийдэхгүй гэдгээ мэдэх болж, нийгмийн зүй ёсны хөгжлийг залахын тулд хэрхэх ёстой, яавал зөв эрүүл,тогтвортой хөгжүүлэх үндсийг боловсруулахын тулд жинхэнэ мэргэжлийн социологчдын үүрэг, оролцоог нэмэгдүүлэх хэрэгтэй гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх цаг ч хаяанд тулж ирээд байна. ШИнэ залуу боловсон хүчин маань түрүүлж ургасан чихнээс хожуу ургасан эвэр урт гэдгээр мэдлэг, чадвар, туршлага, өрсөлдөх чадвараар жилээс жилд сайжирсаар байгаа гэдгийг та бүхэнд хэлмээр байна. Жинхэнэ утгаар социологи хөгжиж, нийгэмдээ жинхэнэ үүргээ биелүүлж эхлэх цаг үе ойрхон байгаа шүү. Үүнд ахмад, дунд шинэ залуу үеийн социологи хэмээх гайхамшигтай ухаанд ямар нэг хэмжээгээр нэгдсэн, татагдсан хүн бүхэн өөрийн үүрэгтэй гэдгээ ойлгож, хариуцлагатай байхыг хүсч байна. Миний мэддэг чаддаг гэж юу байхав дээ, гэхдээ надаас тоож асуувал хичээнгүйлэн туршлагаасаа хуваалцахад бэлэн, залгамж үеээ бэлтгэх нь бас л миний үүрэг бөгөөд энэ үүднээс өөрийн хувь оролцоог нэмэрлэхийг хүсч явдаг шүү.

Эх сурвалж: http://injidee.blogmn.net/

Судалгааг хэрхэн яаж хийвэл зохистой вэ? biznetwork-ийн хэлэлцүүлгийн ХУЦДАГ ХАЛТАРУУД

Хэлэлцүүлэг: Судалгааг хэрхэн яаж хийвэл зохистой вэ?

Хэлэлцүүлэг зарласан: Б. Батсолонго

2009-02-05


|Бизнесс хийж байгаа болон хийх гэж байгаа хүмүүст судалгаа маш чухал байдаг. Тэгвэл судалгааг яаж хийвэл илүү бодитой, үр дүнтэй болох вэ? Судалгааг үр дүнтэй болгох хүчин зүйлүүд юу вэ?
| гэсэн сэдэв, агуулгатай хэлэцлүүлгийг зарлажээ. Тэр зарласан Батсолонго гэдэг залуу сэдвээ ерөнхий байдалтай өгсөн хирнээ агуулга дотроо бизнесийн судалгааны тухай ярихаар зааж өгчээ. Ингээд үзэхээр мань хүн бизнесийн чиглэлээр ажилладаг бололтой. Гарчиг, сэдвээсээ эхлээд алдаа мадагтай, мэдэхгүй сэдвээ зарласан байсан нь анхаарал татсан юм.

Хариулт (13)
B. Jargal 2009-02-05
Үл хөдлөх хөрөнгийн бизнесмэн Трамп судалгаа хийлгэж мөнгө, цагаа үрдэггүй, олон хүмүүстэй ярилцаад, санаа оноог нь асууж байгаад шийдвэрээ гаргадаг гэсэн. Олон хүнээс судалгаа авч байсан, ерөнхийдөө түүврийн хэмжээ нээх чухал биш юм шиг санагдсан ш д. Хэдэн мянган хүнээс анкетын аргаар авсан судалгааны дүн, арав хорин хүнтэй уулзаж ярилцсаны дүн ойролцоо, ханатай л гардаг юм билээ
|Жаргал гээд энэ эмэгтэй судалгааны талаар ялангуяа социологийн шинжлэх ухааны талаар ч анхан шатны мэдлэггүй болох нь шууд харагдаж байна. Ганц уншсан нэр алдарт хүрэх, баяжих арга замын номонд нь нэг тийм жишээ байсныг мартаагүй явж. Олон хүнтэй уулзаж ярилцаад, санаа оноог нь тусгана гэдэг шинжлэх ухааны судалгааны арга билээ. Түүврийн арга зүй, түүвэрчлэл, эх болон түүвэр олонлогын тухай хар ухаанаар бодоод ойлгож болохоор байтал мань хүүхэн хэтэрхий хийсвэрлэжээ. Социологийг ухаараагүй байж.|

S. Sainaa 2009-02-05
Мэргэжлийн хүмүүст хангалттай төлбөл хамгийн үр дүнтэй болох байхдаа
|Энэ Сайхнаа гээд залуу ганц шилдэг арга замыг эрэлхийлсэн байлаа. Мэдээж мэргэжлийн судлаач, мэргэжилтэн бодит үр дүн, хувилбарыг гаргадаг билээ. Гэхдээ эрэлхийлснээс биш 100 хувь үнэн бүлтрээгүй байв. Мөнгөний талаар манай Сайхнаа "хангалттай төлбөл" гээд оруулаад ирж. Хангалттай хангалтгүй төлсөн ч судлаачид, социологичд үр дүнтэй, бодитой, шинжлэх ухаанч судалгаа хийдгийг мэддэггүй бололтой. Чиний бодож байгаа шиг хөрөнгө мөнгөнд дулдуйддаггүй билээ бид|

Ш. Даариймаа 2009-02-05
Юуны түрүүн судалгааны зорилгоо тодорхойлох нь чухал байдаг. Зарим судалгаа хэт ерөнхий байдаг ба яг яах гээд байгаа нь ойлгогддоггүй. Зорилгоо зөв тодорхойлох нь таныг хэрэггүй мэдээллээс аврана.
|Зөвлөх гээд ядцан энэ эмэгтэй өөрийнхөө амьдралын болоод ажлын зорилгоо зөв тодорхойлж чадаагүй нэгэн гэж би дүгнэлээ. Юуны түрүүн судалгааны зорилго биш судалгааны программ боловсруулж баримтлах зарчим, үзэл хандлага, судалгааны чиглэлээ тодорхойлдог. Чиний уншсан тэр "яах гэээд байгаа нь мэдэгдэхгүй" судалгаануудынхаа үр дүнг чи өөрөө ойлгоогүй байна гэж хэлмээр байна. Хэрэггүй мэдээллээс аврана гээд бүүр хөгөө чирсэн нь бүүр харамсмаар. Зорилгоо тэгээд зөв тодорхойлчихвол хэрэгтэй мэдээлэл дунд ороод явчина гэж ойлгож болох нээ|

Судалгааны төлөвлөгөө боловсруулна. Судалгааны зардлыг тооцсон байх шаардлагатай. Тэгээд хэнээс хэзээ хаана ямар арга замаар судалгаа авах вэ энэ тэр гээд л ... Энэ талаар Жаргалтай санаа нийлэхгүй байна. Олон хүнийг түүвэрт хамруулбал судалгааны үр дүн бодитой гарах магадлал өснө.
|Мэдээж юмыг мэдээжээр бурьсан байгаа хэсэг нь энэ. Зардал, эцсийн үр дүн, төлөвлөлт дараагийн шатны ажил билээ. Энийг чинь судалгааны аргачлалын хэсэг гэдэг. Эмэгтэй юм байж бас эмэгтэй рүүгээ дайрсан байгаа нь чиний ямар хүн болохыг хэлээд өгч байна.|

Анкетаар санал асуулга авах тохиолдолд асуултуудыг сайн нягтлах хэрэгтэй юм шигээ. Аль болох богино байвал дээр шүү дээ. Энэ асуултыг хасвал яах вэ?
|Монголд мэргэжлийн түвшинд хийгдэж байгаа судалгаанууд харилцан бие биенээсээ урган гарсан, нарийн уялдаа холбоотой, системчлэгдсэн байдаг. Тэр чиний бодоод байгаа бизнес, маркетингийн судалгаанд л цөөн асуулттай богино анкет асуулга байдаг юм байгаа биз. Респондентоос ямар байдлаар, хэрхэн мэдээлэл авахаас үл шалтгаалан судалгааны судлах зүйл, шийдвэрлэх асуудалтай уялдан асуулгын асуултын тоо гардаг. Мэдэхгүй зүйлээ мэддэг юм шиг битгий зөвлө гэж чамд хэлмээр байна.|

П. Саруул 2009-02-05
Энэ миний хувьд бичих биш унших сэдэв байна. Бичээд байгаарай. Би уншаад л байя
|Мэддэггүйгээ мэддэг чи мэргэн бөлгөө. Чамд хангалттай зөв мэдээлэл өгчих хүн алга л гэж хэлмээр байна. Хайран цаг зав, хором мөч. Хүлээж суухын оронд социологийн нэг гарын авлага олоод уншчихгүй дээ. Харамсалтай яа|

T. Munkh 2009-02-05
Энд хамгийн гол зүйл бол 1-дүгээрт. Стратeги төлөвлөгөө 2-дугаарт. Маркeтэнгийн судалгаа 3-дугаарт.Сүүлийн 5-н жил ижил төрлийн үйл ажилгаа явуулж байгаа компаниудын эдийн засгийн уналт ,өсөлтийг судлах нь чухал.
|За энэ ч бүүр халиад хальтираад хазайгаад явцан байгаа. Жоохон юм үзсэнээ ихээ мэдлэг гээд бодцон. Яагаад заавал таван жил гэж, юун эдийн засгийн өсөлт, уналт... Ойлгомжгүй... Чиний мэддэг стратеги төлөвлөгөө хаана ч хэн ч мэдэхгүй стратеги төлөвлөгөө билээ.|

Ч. БАТБААТАР 2009-02-05
Судлаач бүр өөрийн гэсэн арга барилтай байдаг байх, миний хувьд ямар ч байсан эхлээд судалгаа нь яг ямар асуудлыг шийдэх вэ гэдгийг тодорхойлж, хэд хэдэн таамаглал дэвшүүлдэг. За тэгээд тэрхүү мэдээлэлтэй холбоотой сэдвүүдийг нөгөө анхдагч, хоёрдогч мэдээлэл гээ л цуглуулна. Түүн дээрээ нэлээд дүн шинжилгээ хийж байгаад ямар нэгэн шийдэлд хүрэх дүгнэлтэнд хүрдэг. Заримдаа төсөөлж байгаагүй тийм үр дүн ч гарах үе байдаг шүү.
|Оюутан байхдаа социологийн хичээл үзсэн, эсвэл судалгааны ажлын ганц хоёр жилйин туршлагатай юм шиг байна. Гэхдээ чи өөрийгөө өөрийн гэсэн арга барилтай болчихлоо гээд хэтэрхий эндүүрч будилж болохгүй шүү. Бодвол чиний арга барил шийдвэрлэх асуудлаа тодорхойлсныхоо дараа гипотез дэвшүүлдэг юм байна. Гэхдээ би чамайг нээх сүрхий шилдэг судлаач гэж үзэхгүй байна|

Мэдээлэл цуглуулахад л бага зэрэг хүндрэлтэй асуудлууд гардаг болохоос бусад зүйл дээр давгүй шүү. Мэдээллийн өгөгдөл нь худлаа болчихвол үр дүн нь ямар гарах нь ойлгомжтой биздэ.
|Харин энд чи минь эндүүрчээ. Магтсан хүүхэн хурмин дээрээ гэгчээр. Анхдагч мэдээлэл цуглуулах бол нээх асуудал биш. Хүндрэл ч биш. Судалгааны хөтөлбөр боловсруулах, түүвэр тогтоох, сорилын судалгаа хийх, мэдээллийг soft хэлбэрт оруулах, шинжлэх, таамаглал шалгах гэх мэтчилэн чиний мэдэхгүй хүндрэлүүд нэн их. Битгий хялбараар ойлгоорой залуу. Өгөгдөлд анхаарч байгааг чинь нэг талаар үнэлж байна. Гэхдээ нэг талар шүү...|

Д. Ганбат 2009-02-05
Мэдээж судалгаа хийхэд хамгийн гол нь зорилго нь тодорхой байх хэрэгтэй. Тэгээд мэдээллээ цуглуулах хэрэгтэй. Мэдээлэл цуглуулахдаа ямар аргаар цуглуулах вэ гэдгээ шийднэ. Гэхдээ энд зүгээр нэг төслийн, эсвэл бизнесийн орчны судалгаа яригдаж байгаа гэж бодож байна. Бодлогын судалгаа энэ тэр бол өөр шүү. Өөрөөр хэлбэл суурь судалгаа , хавсрага судалгаа энэ тэрийгээ маш сайн мэддэг байх шаардлагатай.
Жаргалын хэлээд байгаатай санал бараг нэг байна. Цаг хугацаа, мөнгө санхүүгийн хязгаарлалтаас болоод ихэнхи судалгааг бага хүрээнд авах нь зөв. Хамгийн гол нь авч байгаа түүврийн хүрээгээ зөв тодорхойлох хэрэгтэй. Монголын дундаж өрхөөс судалгаа авах гэж байгаа хүн, компаний захирлуудаас очоод судалгаа авчихвал энд гажуудал үүснэ. Тэрнээс биш Дундаж өрхөөс авна гээд өрх бүрээс ав гэсэн үг биш. Тиймээс авч байгаа түүвэр маань эх олонлогоо бүрэн төлөөлж байх л чухал гэсэн үг л дээ.
За тэгээд цаашаа бол энгийн аргаар судалж ч болно. Эконометриксийн аргаар ч судалж болно. Тэр таны л хэрэг.
Яг үнэндээ бол судлаач хүн өөрөө мэдрэмжтэй, мэдлэгтэй байх хэрэгтэй. Зах зээлийн наад захын онолын мэдлэггүй хүн зах зээлийн орчны судалгаа хийвэл дүгнэлт нь ч буруу гарах тал бий.
Тиймээс маш сайн мэргэжилтнийг ашиглах нь хамгийн зөв арга. Манайд өнөөдөр энэ л дутаад байх шиг байна. Захын наймаачин бизнес хийнэ гэсэн үг биш юм шиг санагддаг. Хэт өрөөсгөл ч байж магад л даа. Санал ийм л байна.
|Чиний мэддэг Бодлогын судалгаа социологийн судалгаанаас юугаараа өөр вэ? Мөн чиний яриад байгаа суурь судалгаа , хавсрага судалгааны гол ялгааны юу вэ? Ойлгомжтой түүвэр болон аргазүй аргачлалын асуудлыг энд орхиё. Эконометриксийн аргаар нийгмйин бүлгийн сэтгэлзүйн болон социаль зан үйл, үйлдэл, үйл ажиллагаа судалж болдог юмуу.. Хуцаарай Ганбат гуай. Чин үнэнийг хэлэхэд чамд мэдрэмж, мэдлэг, зах зээлийн наад захын ойлголт энтэр байна уу. Бодвол чи өөрөө ч бичээгүй шинжтэй байна. Нэг номноос copy хийснийг чинь энд ганц өгүүлбэрээр цэглэе. Цагаа тулахаар чиний зөвлөөд байгаа судалгаа хийх арга барил чинь дээрхээс өөр, чиний бодож ч амжаагүй байгаа асуудал бэрхшээл үүснэ гэдэгт итгэлтэй байна. Өөр юмаараа оролдож өөд уруугаа шогшоорой доо хүү минь|

B. Ariunaa 2009-02-06
Зарим тохиолдолд (гэхдээ ховор) судалгааны үр дүнг судалгаа хийхээс өмнө тодорхой байдаг л даа. Тэр үр дүнгээ батлахын тулд энд хүмүүсийн зөвлөсөнчлөн янз бүрийн аргаас аль нэгээр нь судалгаагаа хийнэ. Харин үр дүнгийнээ зөв бурууг нотлох шаардлагатай байгаа гол гол асуултуудаа шууд оруулах хэрэгтэй байдаг юм. Судалгааны мэргэжилтнүүд социологичид энэ талаар мэргэжлийн зөвлөгөө өгөх байх даа. Судалгааны чиглэлээ их зөв тодорхойлж байгаад зөвлөгчдөө хандаарай.
|Мэргэжлийн зөвлөгөөг судалгааны мэргэжилтнүүд, социологичд өгөх байх хэрэгтэй санал нэг байна. Бусадтай нь бол санал нийлкүүнээ. Уучлаарай хадагтай Ариунаа. Тодорхой асуудалд ойлгомжтой судалгаа хийж хөрөнгө мөнгө, хүч нөөцөө зарна гэж байх уу. За яахав лонгитют судалгаа болон мониторинг үнэлгээг хэлсэн байж болно. Харин зөв бурууг нотлох гээд өөр юм яриад явсныг чинь уучиллаа шүү. Өөр хэлэлцүүлэгт мэддэгээ бичвэл баярлахсан.|

Э. Баатархүү 2009-02-06
Судалгаа дотроо судлагдах зүйлээрээ салгаад ирэхээр нилээн өөр өөр арга аргачлалаар салдаг. Нийтлэг хэрэглэдэг 4 аргаас гадна танил тал найз нөхдөө ашиглан тухайн байгууллага, баг, бүлэг пракцуудыг судлах нь маш оновчтой, үр ашигтай.
|Чиний энэ хоёр өгүүлбэрийг хэн ч ойлгоогүй, чи ч ойлгогдохоор бичээгүй гэдэгтэй би бүрэн итгэлтэй байна. Магадгүй чиний энэ талын мэдлэгийн хэмжээ "танил тал найз нөхдөө ашиглан" гэдэг өгүүлбэрээр илэрч байна гэж ойлголоо. Баатархүү минь чи тэр нийтлэг хэрэглэгддэг 4 аргаа хэлээд өгөөч. Би л лав сонсвол татаж унах байхаа. Бүлэг франц, байгууллага, баг, анги хамт олон судалдаг социометр, ярилцлагын чухал аргуудыг чи мэдэхгүй бололтой. Чамд амжилт хүсье.|

T. Munkh 2009-02-06
Энэ асуулт бол бизнэс хийж байгаа болон, бизнэс хийх гэж байгаа хүмүүс судалгааг яаж хийх тухай асуусан байна. Бизнэс эрхэлж байгаа тохиолдолд өөрийн байгууллагатай адил төрлийн үйл ажилгаа явуулдаг газруудыг харицуулаад тэгээд өөрийгөө аль хэсэгт байгааг сайн мэдэж юугаар илүү,юугаар дутуу,тeхнилоги юмуу мeнeжмeнтийнхүү гэдгийг л тодорхойлох байх.Бизнэс хийх гэж байгаа хүний хувьд бол маркэтингийн судалгаагаа яаж хийхээс л их зүйл шалтгаална.Олон хэлбэрээр явуулж болно.
|Чи чиглэлээ их зөв олж. Бусдаасаа өөр сэтгэж. Бизнес хийх гэж байгаа болон хийж байгаа хүмүүс судалгааг хэрхэн хийх талаар л өнөөх будлиу хэлэлцүүлэг үүсгэгч ярьсан шүү дээ. Маркетингийн судалгаа нэртэй манарсан, мангар судалгаагаа тайлбарлах л байсан шүү дээ. Чи энэ талаар бусаддаа зөвлөөрэй. Энэ талын хүн юм бол...|

Д. Батсайхан 2009-02-06
Судлах гэдэг нь суралцах гэсэн л үг шүү дээ. Тийм болохоор тэр чиглэлээрээ л суралцаж байна л гэсэн үг. Харин яаж сурах талаар хэлэх нь илүүц байх даа. Яагаад гэвэл хүн бүр л өөр өөр.
|Батсайхан юу ярьснаа өөрөө ойлгож байгаа гэж найдъя. Мэддэг асуудлаа судалдаг болохоос өөрөө дахин суралцах асуудал биш. Хүн бүр өөр гэдгийг чамаар хэлүүлэлтгүй бүгд, захын эмээ л мэднэ. Хэлэлцүүлгийн доог тохуу минь...|

Б. Ankhzaya 2009-02-06
-Хэтэрхий олон асуулт нь хариулагч худлаа мэдээлэл өгөхөд хүргэдэг. Иймээс цөөхөн бөгөөд судалгааны зорилгыг агуулсан асуулгын хуудас боловсруулах
-Тухайн судлах гэж байгаа зүйлийнхээ газарзүйн байрлал, нягтаршил-г нь сайн судалж, түүвэрлэлтийн арга хэрэглэх нь санхүүд хэмнэлттэй. Гэхдээ түүврийн хэмжээ, хүчин зүйлсийн нөлөөлөлийг нь сайн тодорхойлох
-Асуулга хоорондын уялдааг сайн хийж өгөх нь ярилцлага авч байгаа хүн асуулга авах явцдаа алдааг илэрүүлж, дахин лавлан зөв мэдээлэл авахад хэрэг болно.
Ингээд үнэн зөв мэдээлэлийг тархаах нь үнэн үр дүнг гаргана.
Түүвэрлэлтийн маш сайн аргыг сонгох нь чухал!!!
|Респондентод урамшуулал өгөх, аливаа идэх юм, эд зүйлээр дайлахад дуртай байдаг. Асуулгын их багаас үл хамааран мэдээллийг цуглуулж болдог. Хэтэрхий энгийн болгох хэрэггүй.
Чи энд бичих биш унших номыг нь л хэлж өгөх байсан юм.
Асуулга хоорондын биш асуулт хоорондын уялдааг хэн ч, ямар ч сайн судлаач гаргахад хүндрэлтэй байдаг. Судлаач өөрөө ярилцаж авах уу, респондентийг өөрөөр нь бөглүүлэх үү гэдгээс хамааран боловсруулдаг зүйл..|

Социологийн судалгаа бол чухал шинжлэх ухаан

Социологийн судалгаа бол чухал шинжлэх ухаан. Монголд социологийн судалгаа явуулдаг мэргэжлийн ганцхан хvрээлэн ШУА-ийн мэдэлд байдаг. Гэвч эднийх судалгааныхаа дvнг нийтэд ил гаргадаггvй, учир тvvний ажлын орон зайг "сайн дурынхан" гэж болох мэргэжлийн бус улс тєржсєн байгууллагууд эзэлж авчихаад харийнхан болон тодорхой улс тєрийн хvчнийхний дохио зангаагаар утсан хvvхэлдэй адил хєдєлж банйа.

Тэгээд захиалагч эздийнхээ таалалд нийцсэн хэдэн тоог санаанаасаа зохиож агаараас шvvрч аван тавьчихаад худал мэдээллээ vнэн хэмээн гvрийж олон тvмний тархийг угаах гэж оролдох нь газар авлаа.

Энэ нь сvvлийн хэдхэн долоо хоногт хэвлэлээр цацагдсан "судалгаа"-нуудаас тодорхой харагдаж байна. Эл судалгаа гэгчvvдийг нэгтгэн дvгнэвэл Ерєнхийлєгч Н.Энхбаяр болон МАХН-ыг муулж єнєєгийн монголд Ц.Элбэгдорж шиг гайхамшигтай гарамгай удирдагч байхгvй гэдгийг олон тvмний тархи толгойд чихэхэд чиглэгдсэн байна.

Хэдэн баримт авч vзье л дээ. Хэдэн жилийн ємнє нэгэн сонгуулийн талаар "судалгаа" явуулсан хэдэн газар байнд ч vгvй, банзанд ч vгvй буудсан талаар миний бие бичиж байж билээ. Гэтэл єнєєдєр тэр газрууд ч "судалгаагаа" хийсээр л олон тvмнийг мунхруулсаар л байх юм. "Сант марал" хэмээгч гадны мєнгєєр гараа угааж байдаг нэг газар єнгєрсєн гуравдугаар сарын сvvлчээр ээлжит "судалгаагаа" хийжээ. Энэ "судалгаагаа" Ц.Элбэгдорж 2005 оны арваннэгдvгээр сард ч 2006 оны гуравдугаар сард ч "улс орондоо нэр хvндтэй... манай орны улс тєрийн амьдралд чухал vvрэг хvнээр ганцаараа товойн нэг сонинд бичсэнээр "бусад улс тєрчдийг тоосоороо булж орхисон" байх юм.

Бас энэ "судалгаа"-гаар мартсанаас мал мэнд vv гэгчээр мартагдсан Н.Багабанди МАХН-ын "жинхэнэ лидер"-ээp намынхаа дотроос ч, нийтийн дундаас ч "тодорч" эвэртэй туулай болсон байх юм. ИЗН-ын залуучуудын байгууллага гэгч нь бас нэгэн "судалгаа"-гаа хэвлэлээр цацсан нь Монголд авлигатай тэмцэх байгууллагыг удирдахад хамгийн зохистой хvн гэдгээр Элбэгдорж.

Од гийж тэр бусдыгаа дахин тоосоороо дарж хол тасархай тvрvvлэн 1300 хvнийг хамарсан "судалгаа"-ны дvнгээр мань эр 661 хvний санал авсан бол Еронхийлєгчийг 956 хvн "хамгийн зохисгvй" PR-дсэн байх юм.

Эл "судлагчид" ичих ч vгvй єєрийн намын дарга Оюуныгаа хоёрт оруулан 614 хvний саналыг єгvvлжээ.
Мєн нэгэн сонины тодорхойлсноор "...Эдний нэг тєлєєлєгч "IPO" гэдэг компани олон нийтийн дунд саяхан социологийн судалгаа хийжээ. "IРО"-г хvмvvс цэгц ханатай зааж сураад байгаа гэлцдэг" (Энд найруулгын алдаа байх мэт) хэмээсэн "гэлцдэг" гэсэн завхуул vгээр бамбай хийн баахан "судалгаа" хийж, энд бас дахиад л Элбэгээ ноён нєгєєх л тоосоороо бусдыгаа дарж 140 гэсэн шугаман хvснэгт дээр 117 гэсэн тоон дээр нэр нь бичигдэж "манлайлжээ".


Нєгєєх "Сант марал" сан гэгч бас л гадны хєрєнгєєр єнгєргсєн сарын сvvлчээр бас нэгэн "судалгаа"-г 1729 хvний дунд явуулсан гэнэ. Энд нь Элбэгээ дахин дахин л толгой цохиж, монголын cop улстєрчєєр ганцаараа 42 хувийн санал авч цоордгоороо цоорон тод магнай болж торгон жолоо єргvvлжээ. Монголын бусад улс тєрчид "хомоол" хамсан юм байх аа! Энэ удаагийн "судалгааны" бас нэг "шинэлэг" тал нь гэвэл МАХН-ын рейтинг анх удаа АН-ынхаас доогуур орж бvр шалдаа буун 30 хувь ч хvрээгvй гэнэ.

Элбэгээ болоогvй ээ, бас цаасан малгай нь цєєдсєн юм шиг 45.3 хувийн саналаар Улаанбаатар хотын шилдэг 10 улстєрчийг толгойлсон гээд байгаа шvv! 1990 оноос хойших Монгол Улсын хамгийн сайн Засгийн газрыг "судалгаагаар" шалгаруултал хэний Засгийн газар тэргvvлсэн гэж бодно вэ? "Оллоо" сайт єнгєрсєн сард "судалтал" мэдэж цєхєєд байх юмгvй. Мэдээж Элбэгдоржийн Засгийн газар сvvлийн 16 жил дэх хамгийн сайн засгийн газраар тодорч хєгєє тарьсан юм байна. Энэ нь тvvний аль Засгийн газар вэ? гэсэн асуултад хvргэнэ. 60 хоногийн настай засгийн газар нь биш арайхийж зvтгvvлж байж 300 орчим хоног наслуулсан Засгийн газар нь болж таарав. Энэ засгийн газар 42.8 хувиар тэргvvлсэн гэнэ. Ийм "судалгаанд" vнэмшдэг хvн гэж байдаг л юм байх даа.

"Судалгаа" хийгчид єєрсдєє ч ханцуй дотроо инээмсэглэж байсан гэх нь vнэнд илvv ойртох байх даа. Сvvлийн хэдэн сарын "судалгаа" гагцхvv Элбэгээ маань энэ цагийн Монголд элбэг биш ховор хvн болсон байна гэж олон тvмний тархийг угаахад чиглэгдэж ирсэн ажээ. Энэ бvх ажлыг нэг тєвєєс удирдан чиглvvлж байгаа нь бараг нууц биш. Энэ юун тєв вэ? гэхлээр хариултыг нь олоход тийм ч тєвєгтэй биш бололтой.

Ер нь єнєєдрийн монголд "Социологийн судалгаа" гэгчээр бамбай хийсэн худал тоон vзvvлэлтээр олон тvмний тархийг угааж тєєрєгдvvлдэг ажил нэлээд хэдэн жилийн уламжлалтай. Хэдэн жилийн ємнє ч энэ талаар тодорхой бичиж байсан. Нэг баримт сєхье. Ерєнхийлєгчийн сонгуулийн vеэр тєвийн томоохон зарим сонинуудад "Ерєнхийлєгчид нэр дэвшигч М.Энхсайханы рейтинг єссєєр байна" гэсэн бvтэн нvvр эзэлсэн том гарчигтай "судалгааны" дvн гарсан.

2005 оны авдугаар сарын 7-ны Єдрийн сонин байна. Тэнд байгаа "судалгааг" vзвэл Н.Энхбаярын рейтинг 20.5 байснаа 19.2 болтлоо бууж байхад М.Энхсайханых 10 байснаа 12.3 хvрсэн тухай мэдээлжээ. Улс тєрийн аль намын тєлєє саналаа єгєх вэ гэхэд МАХН-ын тєлєє 43.5 байснаа 37.1 болтлоо буурсан байхад АН-ын тєлєє 29.6 байснаа 31.9 болтлоо єслєє гэсэн байх юм. Сонгуульд оролцох уу гэхэд тэдний "судалгаагаар" 85.6 хувь нь оролцоно гэжээ. Энэ "судалгааг" Улс тєрийн боловсролын академи, "Ардын эрх" сонины газар явуулсан гэнэ. Гэтэл энэ нvvрэнд "Оллоо" сайт бас "судалгаагаа" хавсаргажээ. Тvvнд байгаагаар бол М.Энхсайханыг 47.63 хувь нь Н.Энхбаярыг 31.51 хувь нь дэмжиж байсан гэнэ дээ.

Гэтэл бодит байдал дээрээ Ямар дvн гарсан билээ. Н.Энхбаяр 53.46 хувь,
Энхсайхан 19.73 хувийн санал авсан. Сонгуульд нийт сонгогчдын 74.92 хувь нь оролцсон. Нэг талыг барьсан, тодорхой захиалгын дагуу хийгдсэн нєлєєтєй толины судалгаа бодит байдал хоёрын хооронд ийм л алд дэлэм зєрєє гардаг юм. Элбэгээ элбәг биш ховор болгосон судалгааны тухайд гэвэл уvнийг удирдан чиглvvлэгч нь хэн болохыг сонирхъё.

Элбэгдоржийн боловсруулсан "Барбаросс" тєлєвлєгєєний нэг хувилбар нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг ашиглаж Элбэгдоржийг магтан, "Аблисити" тєлєвлєгєє гэдгийг аль хэдийн задалчихсан. Энэ бvх "судалгаанууд" бол тэрхvv "Аблисити" тєлєвлєгєєний нь л хэрэгжиж буй хэлбэр болой. Элбэгдорж сайд байх vеэсээ "Лектор" тєв, "Иргэдийн алъянс", "Пиар ассоциаци" зэрэг улстєржсєн байгууллагыг байгуулж амжсан. Элбэгдорж хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг гарын доороо байлгахын тулд "Єдрийн сонин"-ны дєрєв, "Єнєєдєр"-ийн хоёр, "Хvмvvс", "Хvмvvсийн амьдрал", "Сэрvvлэг", "Зиндаа", "Монголын нэг єдєр", ТВ-5, ММ-агентлагийн нэг сэтгvvлчийг, сонины сурвалжлагч тус бvрийг нь сард 50 мянган тєгрєгєєр цалинжуулж єєртєє vйлчлуvлж байгааг бас л хэвлэлээр эрт зарлачихсан. Ингэж л єєрєє єєрийгєє рекламдаж Элбэгээ маань элбэг хvн биш ховор хvн, ховордсон чухал хvн, бараг л улаан номонд орох болчихоод байгаа vнэ цэнтэй чухаг ховор хvн болсон паян ийм ажгуу.

(Эх сурвалж: "Єнєєдрийн монгол" сонин 96/266-р дугаар)

С.ЛОЧИН зохиолч, сэтгvvлч 2006 он

Социологи хийгээд Нийгмийн философийн харилцааны тухайд хэдэн зүйл хэлэхүй

МУИС-ын Нийгмийн Судалгааны Хүрээлэнгийн Захирал, Социологийн тэнхмийн эрхлэгч О.Мөнхбат
Үгүүлэх нь
Социологич бэлдэх мэргэжлийн тэнхим МУИС-д анх байгуулагдаж, В.Отгон насан багш болон түүний ганц цэрэг, үүнийг бичигч би бээр орох өрөө байхгүй тул философийн тэнхимд ширээ зээлдэн түр толгой хоргодож, Оюун эгчийн гарын байхууг ууж асан тэр цагаас эдүгээ арван таван намар элжээ. Энэ үеэсээс манай хоёр тэнхмийн хооронд бусдаас илүүтэй дотно элэгсэг харьцаа бий болж, одоо ч хэвээр үргэлжилсээр байдаг билээ. Харин бидний заадаг социологи, тэдний заадаг нийгмийн философи хоёрын харилцааны тухайд энэ мэт ойлгомжтой, биеэсээ ойлгосон байдал тэр бүр байсангүй.
Манай нийгмийн философичид цайлж суухын завсар болон мэргэжлийн сэтгүүлээр дамжуулан нийгмийн сэтгэлгээнд социологи, нийгмийн философийн эзлэх байр суурь болон тэдний хоорондын харилцааны талаар өөрсдийн санаа бодлоо илэрхийлсэн нь цөөнгүй бол социологичдын хувьд нам гүм чимээгүй байх нь түгээмэл билээ. (Эл асуудлаар манай философичдын бичсэн сүүлийн бүтээлүүдээс профессор Н.Хавхын “Гүн ухаан, социологи хоёрын холбоо хамаарлын тухайд” үгүүллийг нэрлэж болно. Тэрээр пирамидын дүрсээр нийгмийн шинжлэх ухаанууд хийгээд философийн харилцааг тодорхойлжээ. Дөрвөн шаттай эл пирамидын оргилд Диалектик буюу Төв үзэл, удаахь нь нийгмийн философи. Гутгаарт социологи, эдийн засаг, улстөр зэрэг салбар ухаанууд Дөтгөөрт, тодорхой судалгаа байрлах аж. Доод түвшний шат бүр дээд шатандаа захирагдан интеграчлагдсаар хэт ирээдүйд сонгодог гүн ухааны хууль, сэтгэлгээр зангидагдсан нийгмийн тухай нэгдмэл нэг мэдлэг ухаан болно гэж док Н.Хавх үзжээ. үз: Социологи сэтгүүл ¹4, 2003. Н.Хавх Нийгмийн гүн ухаан УБ.,1997. Профессор Ц.Гомбосүрэн бээр нийгмийн гүн ухаан бол социологийн ерөнхий онол мөн гэсэн байр суурийг илэрхийлдэг. Ингэхдээ ямар нэгэн нэгдмэл супер мэдлэг бий болох боломжийг интеграль философийн тогтолцоогоор тайлбарлах нь бий. Үз: Ц.Гомбосүрэн Нийгмийн тухай философийн интеграль (нэгтгэгч) хувилбарыг боловсруулах эхлэл (онол аргазүйн асуудал), УБ., 1999.Социологичдоос МУИС-ийн багш Ч.Тамирын “ Социологи ба философийн хоорондын харьцаа, социологийн судлах зүйл” гэсэн гарчигтай үгүүллийг дурдаж болно. Ч.Тамир нийгмийн философи хийгээд социологийн судлах зүйлд шинжилгээ хийн тэдгээрийн тулгуур ойлголтуудыг харьцуулан үзсэн байна. Үз: Социологи сэтгүүл. ¹1.2001.)
Энэ асуудлаар философичид ихэнхдээ социологийн хоёр багшийг толгой хоргодуулж байсан шигээ “том” ахын сууринаас хандаж, нийгмийн философи бол социологийн ерөнхий онол гэх юм уу түүний онолчлолын дээд хэлбэр гэх нь олонтой байдгийг хэлэх юун. (Дээр дурдсан хоёр эрдэмтний байр суурь нь чухамдаа социологийн онолын түвшинг нийгмийн философи, эсвэл диалектикт шилжүүлэх гэсэн оролдлогоороо ижил.)
Санал болгож буй энэ үгүүлэлд би социологи хийгээд нийгмийн философийн харилцааны тухай асуудалд анхаарал хандуулан эл асуудлаарх өөрийн байр сууриа илэрхийлэхийг хүслээ.

Асуудлыг томьёолох нь
Социологийг судалгааны аргын түвшинд аваачин, түүний онолын функцийг нийгмийн философид үүрүүлэхийг эрмэлздэг эрмэлзлэл олон арван жилийн уламжлалтай агаад шалтгааныг нь марксизм, ленинизм хийгээд сталинизм, коммунист үзэл суртал болон улстөрийн дэглэм зэрэг хүчин зүйлстэй холбон тайлбарлах нь бий. (Осипов Г.В. Социология и Социализм. М.: Наука, 1990. Randall Collins, Michael Makowsky. The Discovery of Society. 1993. 5th edition.)
Энд дурдсан зүйлсээс чухам аль нь шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн буюу гол хэргийн эзэн хэнгэргийн дохиурыг тодорхойлох нь хэцүү авч социологийн статуст хандах энэ хандлага ЗХУ болон Дорнод Европын улс орнуудын социаль сэтгэлгээнд зонхилж байсан нэг онолын монополь болон түүнээс үүдсэн шинжлэх ухааны бүтцийн шаталсан тогтолцооны зарчимд маш хүчтэй илэрдэг билээ. Энэ утгаараа дурдсан бүх хүчин зүйлс социологийг авч үздэг дээрх хандлагатай ямар нэг байдлаар холбогдох авч Марксизмын хувьд ямар марксизмын тухай яригдаж байгааг тодруулах нь зүйтэй юм.
Чухамдаа энд Марксын бүтээл туурвилд тусгалаа олж, бүрэлдэн бий болж, арван ёсдүгээр зууны үед үүссэн олон социаль онолын адил хөгжиж, өөрчлөгдөж, унаж тусаж явсан марксизмыг бус харин албан ёсны үзэл суртал болон хувирсан тэр л догматик марксизмын тухай ярих нь шударга ажгуу.
Өөрөөр хэлбэл байгаль, нийгмийн ухааныг удирдан манлайлахаар “заяагдсан” диалектик материализм болон түүхэн материализм, ирээдүйн коммунизмыг судлахаар “заяагдсан” шинжлэх ухааны коммунизмын онолоос бүрддэг, К.Марксыг өөрийг нь би бол марксист биш хэмээн хашгирахад хүргэсэн тэр л марксизм социологид хандах дээрх хандлагын гол шалтгаан болсон юм. ( Randall Collins, Michael Makowsky. The Discovery of Society. 1993. 5th edition.)
Үнэндээ аль 19-р зуун лугаа мухардалд орж, нийгмийн сургаалийн хувьд үеэ өнгөрөөсөн нийгмийн философийг (Нийгмийн философи гэж юу болох талаар монголын томоохон философичдын нэг Г.ЧУлуунбаатар хэлэхдээ энэ бол түүхийн, улс төрийн философи зэргийг нэгтгэн хураангуйлсан нэр юм гэжээ. Өөрөөр хэлбэл урьд бидний нийгэм судлал (обшестоведение) гэдэг шиг хураангуйлан хялбарчилсан хэрэг аж. Үз: Г.Чулуунбаатар. ХХ-ХХI зууны зааг үеийн монгол дахь иргэний нийгмийн төлөвшил. ШУА.ФСЭХ.1999) түүхэн материализм гэсэн шинэ нэрийн дор шинжлэх ухааны статус олгон дахин амилуулах оролдлого чухам ийм л марксизмаас гаралтай билээ.
Оросын хөрснөө дөнгөн данган үндэслэж асан марксизм арван долоон оны октябрын хувьсгалын дараа большевизм, ленинизм гэсэн экстремист хэлбэрийг олж, албан ёсны үзэл суртал болсноор хөгжин өөрчлөгдөх, бүрэлдэн бий болсон нөхцөл байдлыг бүтээлчээр үнэлэн, бусад онол үзэл баримтлалуудад хүлээцтэй хандах чадвараа алдаж, онолын монизмыг тунхаглах болсон юм.
Тэр үеэс түүхэн материализм марксизмын нийгмийн философи гэсэн утгаараа социологи зэрэг нийгмийн шинжлэх ухааныг орлох, улмаар танин мэдэхүйн тавцнаас захиргаадалтын аргаар шахан зайлуулах үйл ажиллагааг хэрэгжүүлж эхэлжээ.
Чухам энэ марксизмын хүрээнд социологийн шинжлэх ухааныг философийн мэдлэгийн нэг хэсэг гэх юм уу эс бөгөөс хөрөнгөтний хуурамч ухаан хэмээн нэрлэдэг максимум нигилист хандлагаас судалгааны өвөрмөц арга гэж хүлээн зөвшөөрдөг минимум хүлцэнгүй хандлага төрөн гарсан билээ.( Эхний хандлагын үр хөврөлийг бид Бухарин, Нагиев, Сталин нарын бүтээлээс харж болох бол хоёрдох хандлагыг Хрушевын “дулаарлын” үеийн сэтгэгчдийн бүтээлээс олж харах боломжтой. Үз: Бухарин Н.И. Теория исторического материализма. Учебник марксистской социологии. Пг., 1921. Нагиев Д. Луппол И. Ленин и философия: К вопросу об отношении философии к революции. Журнал Вестник ком Акад. 1927. Осипов Г.В. Социология и Социализм. М.: Наука) Хэдийгээр илэрхийлж байсан төлөөлөгчид болон цаг хугацааны хувьд эдгээр хандлагууд өөр өөр байсан авч социологийн шинжлэх ухааны статусыг эргэлзээнд оруулж буй нэгэн шижмээр холбогдож байгаагаараа ижилхэн юм.
Эс нуршин товчлон хэлэхүйд, ЗХУ болон түүний дагуул улс орнуудад социологийг бие даасан шинжлэх ухаан хэмээн хүлээн зөвшөөрсөн хорьдугаар зууны төгсгөл үе болон дэлхийн коммунист систем нуран унасан 1990 он хүртэл социологийг тойрон өрнөсөн үйл явц үндсэндээ төрийн эрх барьж асан коммунист намын номенклатур ангийн хүсэл зоригоос шууд хамаарч байжээ. ( Социологийг хориглон хавчих, зөвшөөрөн амьдрал олгох бүрийн ард хэн нэгэн Ерөнхий нарийн бичгийн дарга эсбөгөөс Намын төв хорооны тогтоол байдаг. Жиш-нь, генералиссимус И.В.Сталин, Генсек Брежнев, Генсек М.С.Горбачев хийгээд Постановление ЦК КПСС от 1967, 1986гг. Заседание Политбюро ЦК КПСС от 1988г.) Өнөө үед социологийг шинжлэх ухаан биш гэх юм уу эсвэл хөрөнгөтний хэмээн нэр хоч зүүх нь боломжгүй болсон хэдий ч судалгааны арга гэж үзэх үзэл оршсоор байгаа нь нууц биш бөгөөд нийгмийн философийг социологийн онолын түвшин гэж үзэх үзэл үүний нэгэн өвөрмөц хэлбэр юм.
Эл чиглэлийн марксистууд бүхий л нийгмийг хамран, хамгийн ерөнхий түгээмэл нийгмийн хууль тогтлыг судалдаг түүхэн материализм бол “ зөвхөн социологи төдийгүй өөрсдийн судлах зүйлийн явцуу хүлээсэнд баригдсан бүхий л нийгмийн шинжлэх ухаануудын” онол арга зүйн үндэс мөн хэмээн үзэж байлаа. (Проблема закона в обшественных науках. Под ред. П.А. Рачкова. М.: Изд-во МГУ, 1989.) Энэ үзлийг хүлээн зөвшөөрөх ахул социологид ганцхан салангид тархай анхдагч мэдээлэл, баримт сэлтийг цуглуулах л үүрэг оногдож байгаа бөгөөд онолын боловсруулалт, тайлбарлал нь түүхэн материализмд (одоо бол нийгмийн философи гэгдэж буй) хүртэх аж.
Энэ үзэл бодол социалист системийн улс орнуудаас Югослав, Унгарын нийгмийн ухаанд төдийлөн хүчтэй нөлөөлөөгүй бол ЗХУ, Болгарт түүнчлэн Европын социаль сэтгэлгээг Зөвлөлтийн цонхоор дамжуулан авсан Монголын нийгмийн шинжлэх ухааны жанжин шугам болж байв. 1990 оноос өрнөсөн үйл явцын дүнд догматик марксизм албан ёсны үзэл суртал байхаа больж, социалист гэгдэж байсан орнууд өмнө тахин шүтэж байсан социаль сэтгэлгээний олон зарчмаас татгалзсан юм. Зарим улс орнуудад эл үйл явц тун эрчимтэй, магадгүй ихээхэн туйлширсан байдлаар өрнөн марксизмыг бүхэлд нь үгүйсгэсэн бол Монгол мэтийн азийн улсуудад нэлээд аядуу хэлбэрээр явагдсан ажгуу.
Эдгээр улсуудын социаль сэтгэлгээнд марксизмын дээрх хэлбэр өнөөг хүртэл тун хүчтэй байр суурьтай хэвээр, “супер” онолын байр сууриа хадгалахыг эрмэлзсээр байгаа юм. Ийм улс оронд түүхэн материализмыг эдүгээ нийгмийн философи хэмээн нэрлэдэг болсон авч социологийг халамжлах, түүний онолын функцийг хураан авах хандлага төдийлөн өөрчлөгдөөгүй аж.
Эл хандлагын дагуу социологийн шинжлэх ухааны бүтэц бол ерөнхий онолын, салбар буюу тусгай онолын хийгээд тодорхой судалгааны гэсэн түвшинд хуваагддаг байна. Түвшин бүр илүү өндөр түвшиндээ захирагдах бөгөөд тодорхой судалгааны түвшин эмпирик баримт сэлтийг цуглуулдаг бол салбар буюу тусгай социологийн түвшинд юмс үзэгдлийн тодорхой болон өвөрмөц зүй тогтлыг судалж, нийгмийн институт болон хүрээг авч үздэг бол ерөнхий онол нь бүхий л нийгмийн хүрээнүүдийн түгээмэл ерөнхий хууль зүй тогтлыг судалж, онолын тайлбарлал хийдэг аж. (Федосеев П.Н. Ильичев Л.Ф. О некоторых методологических проблемах исторического материализма. Журнал Коммунист. 1986. ¹ 18. Проблема закона в обшественных науках. Под ред. П.А. Рачкова. М.: Изд-во МГУ, 1989)
Эл үзлийн үүднээс харах ахул социологийн бүтэц нь хатуу чанд иерархи бүхий шаталсан тогтолцоо бөгөөд түүхэн материализм (нийгмийн философи) социологийн ерөнхий онол гэсэн утгаараа шаталсан тогтолцооны оргилыг эзлэх амой. (Түүхийн материализмын (нийгмийн философи) судлах зүйлийг зөвлөлтийн философичид хүртэл олон янзаар тайлбарласан нь бий. Г.В. Осипов гэхэд л 1.нийгэм байгалийн түгээмэл хууль тогтол, 2. нийгмийн түгээмэл хууль зүй тогтол. 3. янз бүрийн системийн хөгжих, оршихуйн асуудал, 4.нийгмийн харилцааны тогтолцоо, түүний хууль зүй тогтол, 5. нийгмийн ахуй болон нийгмийн ухамсар болон 6. хүний нийгэм болон түүний хөгжлийн зүй тогтлыг судалдаг гэсэн зургаан өөр тодорхойлолт байдаг хэмээн тооцсон байна.Үз: Осипов Г.В. Социология и Социализм. М.: Наука, 1990 Түүнчлэн Док Ц.Гомбосүрэн нийгмийн философийг нийгмийн амьдралын бүх хүрээ, харилцаа, түүх, орчин үеийн гол гол асуудлыг судалдаг мэдлэгийн салбар гэж тодорхойлсон бол Док Н.Хавх дорно дахины арга билгийн сургаалийг өрнийн диалектик сэтгэлгээтэй уялдуулан нийгмийг судална гэж үзсэн аж. Үз:Г.Чулуунбаатар. Шинэчлэлийн үеийн нийгмийн философийн суурь судалгаа. Илтгэл. Дэлхийн философийн өдөрт зориулсан ЭШБХурал. УБ. 2005.)
Социологийн шаталсан энэ бүтэц зөвхөн нэг онолын монополь байдал буюу нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн буюу зөвшөөрөхөд хүрсэн онолын моно тайлбарлалын хувьд л боломжтой юм. Гэтэл энэ нь онолын плюрализм ноёрхсон, үзэл бодлын чөлөөт мэтгэлцээн, санал зөрөлдөөнийг хэвийн үзэгдэл хэмээн үздэг шинжлэх ухааны хувьд тун боломжгүй зүйл билээ.
Плюралист зарчмын үүднээс социологийн бүтцийг захирах захирагдах чанд шатлалтай гэсэн байдлаар биш харин өөр өөрийн тулгуур онол, арга зүйтэй, эмпирик арга хэрэгсэл, үнэлэмжийн системтэй харьцангуй бие даасан парадигмуудын тогтолцоо хэмээн үздэг.
Өөрийн байр суурийн үндэслэгээг бусдад ойлгуулахын тулд социологийн онолын маргаан хийгээд үнэн, түүний шалгуурын тухайд хэдэн зүйл хэлсүү.

Социологи дах онолын олон талт байдал буюу үнэний тухайд
Нэгэн зууны тэртээ Өрнөд Европын социаль сэтгэлгээ лугаа анхлан үндэс сууриа тавьсан социологийн шинжлэх ухааны онол аргазүйн асуудлаар өрнөсөн мэтгэлцээн маргаан бээр нэгэнтээ дүрэлзэн асах мэт эрчимжиж, нөгөөтэй цурванд орсон гал адил амаржин намжсаар хорьдугаар зууныг ардаа хийжээ.
Энэхүү маргаан, мэтгэлцээний гольдрил хийгээд мөн чанар, үндсэн шинж нь дэлхий дахины хөгжлийн хандлага болон түүнд нөлөөлдөг нийгэм, улстөр, эдийн засгийн зэрэг олон хүчин зүйлсээс шалтгаалж ирсэн юм. Ингэхдээ хэдий эмпирик судалгаа, түүний аргууд ч цөөнгүй өртөж байсан авч онол, аргазүйн асуудлууд санал зөрөлдөөний гол цөм байсан ажгуу.
Энэ тухай Английн социологич Гиддэнс бээр (Giddens )“Социологичдод нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн онолын эхлэл байр суурь гэж үгүй агаад хүний зан үйлийг судлахдаа чухам ямар талаас нь эхэлбэл зохистой хийгээд судалгааны үр дүнг хэрхэн тайлбарлавал зүйтэй талаар олонтоо маргалддаг. Байгаль судлаач эрдэмтдийн хүрсэн лугаа адил бат бэх зөвшилд социологичид яагаад хүрч чадахгүй байна вэ?
Энэхүү асуултын хариу нь социологийн мөн чанартай холбоотой юм. Эл шинжлэх ухаан бол бидний амьдралын тухай, та бидний зан үйлийн тухай ухаан агаад өөрийгөө судална гэдэг нь байж болох хамгийн түвэгтэй, хэцүү ажлын нэг билээ. Бүхий л шинжлэх ухаануудад, түүний дотор байгалийн ухаанд ч тэр, эмпирик судалгаанаас илүүтэйгүүр онолын тал дээр санал зөрөлддөг. Учир нь ямар нэгэн баримт сэлтийн тухайд санал зөрөлдөөн үүсэх ахул түүнийг амархан шалгах юм уу давтаж болдог бол онолын маргаан нь тайлбарлалаас ямар нэгэн байдлаар байнга хамаарч байдаг тул ийм арга замаар нэгэн мөр шийдвэрлэгдэх нь ховор”( Giddens(1997) A.Sociology.Third edition. Polity Press) хэмээн тэмдэглэн бичжээ.
Онол, үзэл баримтлалыг тойрсон эл нөхцөл байдал социологийн судлагдхууны онцлогоор тайлбарлагдах бөгөөд социаль үзэгдэл юмс хийгээд хүний зан үйл, харилцан үйлдэл тун баялаг агуулга, олон талтай тул нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн нэгэн мөр тайлбарлал бараг боломжгүй аж.
Чухамдаа хүний нэг л үйлдлийг гэхэд бид тун олон янзаар тайлбарладаг бөгөөд тайлбарлал бүр нь уг үйлдэл хаана, хэзээ болж, хэр удаан үргэлжилсэн зэрэг цаг хугацаа, орон зай төдийгүй ямар өнгө аяс, утга учир агуулсан, тухайн хүн сэтгэл санааны хувьд ямаршуу байсан зэрэг асар олон хүчин зүйлсийн нөлөөллөөс хамаардаг байна. (Америкийн социологич Бандер Занден (James W. Vander Zanden) хүн харцаа аль нэг зүйлд хэр хурдан удаан тусгаснаас үүдэн гарах олон утга учрыг судалсан байна. Хүн харцаа үл таних хүн дээр 3 хором орчим тусгах нь хамгийн тохиромжтой аж. Хэрэв та үүнээс илүү байлгавал харцны утга учрыг хүмүүс өөрөөр тайлбарлаж эхэлдэг байна. Тухайлбал, та автобусанд ороод танихгүй хэн нэгнийг 3 –аас илүү хором ажиглавал наад зах нь цаад хүнд чинь эвгүй мэдрэмж төрөх, эгдүүцэх юм уу эсвэл бүр чи юугаа гөлрөөв гэсэн түрэмгий ааш авир ч гаргаж мэднэ. Гэтэл хэрэв та багштайгаа ч юм уу танаас өндөр статустай хүнтэй ярилцахдаа аль болох түүнээс харцаа салгахгүйг хичээдэг. Харин ийш тийш харцаа буруулах юм уу өөр зүйл рүү хараад байвал түүнийг хүндэтгээгүйн илрэл болж болно. Мөн эрэгтэй хүн бүсгүй хүнийг харц унаган тасралтгүй харах аваас тэр танд таалагдаж байгааг илэрхийлж болно. Ийнхүү хүний ганц харцанд л асар олон утга учир агуулагдаж, түүнийг хүн бүр янз бүрээр тайлбарлаж болдог)
Эдүгээ үнэнийг нэгэн шалгуураар (жишээ нь практик бол үнэний шалгуур гэж үздэг зарим социаль онол шиг) хэмжихийг оролдох аваас амжилтанд эс хүрэхийг онолын хийгээд практик боломж бололцооны харьцаа харуулдаг. Хэмжилтэнд өртөхын хувьд хамгийн их магадлалтай байгалийн ухааны хувьд гэхэд л байж болох нь онолоор батлагдсан авч өнөөгийн техникийн боломжоос үүдэн амьдралд хэрэгжүүлэх боломжгүй шинэ мэдлэг, нээлт өдрөөс өдөрт нэмэгдэхийн хирээр онол, практик хоёрын зай улам л холдсоор байна.
Түүнчлэн практик дээр үр дүнгээ өгч байгаа боловч үнэний шалгуурыг давж чаддаггүй тохиолдлыг (Э.Дюрхэйм нар сар биднийг тойрон эргэдэг гэсэн эртний ойлголтыг хэдий цаг хугацааг тодорхойлоход ашиг тусаа өгч байсан авч шинжлэх ухааны үүднээс үзэх ахул худал байсан гэж тэмдэглэснийг энд дурдаж болно. Үз:Дюрхэйм Э О разделении обшественного труда. Пер. с фр М:1990. О.Мөнхбат Э. Дюрхэймын социологийн үзэл баримтлал. Социологи сэтгүүл ¹ 3) төдийгүй бүр ёс суртахуун, хүмүүнлэг ёсны үүднээс шинэ мэдлэгийг практик дээр хэрэгжүүлэхийг хорьсон жишээг ч дурдаж болно. (Генетикийн ухааны эргэн тойронд үүссэн нөхцөл байдлыг энд дурдаж болох юм. Долли хонийг бүтээснээр эдүгээ хүнийг ч гэсэн генетик инженерчлэлийн тусламжтайгаар бүтээж болох нь нотлогдсон авч дэлхийн олон орон энэ чиглэлийн судалгаа шинжилгээг хориглосон билээ.)
Энэ бүхэн нийгмийн ухаан түүний дотор социологийн хувьд үнэний шалгуурыг ганц байх тэр тусмаа практик юм гэж хэлэх боломжгүйг харуулж байгаа билээ. Эл утгаараа нийгмийн үзэгдэл юмсын талаар олон янзын тайлбарлал буюу олон онол үзэл баримтлалууд байх нь нийгмийн ухааны хэвийн байдал аж. ( Энэ нь үнэн байхгүй гэсэн үг биш бөгөөд нийгмийн ухааны аль нэгэн онол үнэнийг хувьчлах, түүний цорын ганц шалгуур байх боломжгүйг л тэмдэглэж байгаа юм. Үнэний шалгуур олон хэмээн хүлээн зөвшөөрөх нь үнэн басхүү олон байж болохыг үгүйсгэхгүйг хэлэх хэрэгтэй. Үнэнийг авч үзсэн орчин үеийн судлаачдаас Жоус Апплебай, Линн Хант, Маргарит Якоб нарын бүтээл ихээхэн шинэлэг аж. Үз: Жоус Апплебай нар. Түүхийн тухай үнэнийг өгүүлэх нь. Англи хэлнээс орчуулсан Т.Болдгэрэл. УБ. 2002.)
Социологи тэр тусмаа олон парадигмт шинжлэх ухаан болохын хувьд ямар нэгэн онолыг өөрийн онолын түвшин, онолчлолын дээд хэлбэр хэмээн хүлээн зөвшөөрөх нь бүтэшгүй зүйл билээ. Тэр тусмаа социологи нь өөрөө эмпирик шинжлэх ухааны (Эмпирик шинжлэх ухаан гэхээр онолгүй, дан ганц баримт сэлтийн хуримтлал юм уу, аливаа онолыг үгүйсгэн үзэх хар эмпиризмтэй адилтгах нь тун гэнэн болох биз. Нийгмийн хийгээд хувь хүний туршлагад баримжаалсан, зан үйл, харилцан үйлдлийн бодит буюу сэтгэхүйн хэв шинжээс хийсвэрлэж буй онолчлолын хэв маяг бүхий ухааныг бид эмпирик хэмээн ойлгож байгаа юм. Веберийн идеаль хэв шинж ч гэсэн эмпирик байдлаас сэтгэхүйн хийсвэрлэлийн тусламжтайгаар бий болгож байгаа оюуны байгууламж билээ. үз: Дарендорф Р. Дарендорф Ральф. Тропы из утопии. Пер с нем, Праксис, М:2002. М.Вебер. Избранные Произведения: Пер. с нем. М.: Прогресс, 1990.) хувьд, бодит асуудлыг зөвхөн гаргаж тавих төдийгүй тэдгээрийг шийдвэрлэх арга хэрэгсэл, тодорхой шийдлийн хувилбаруудыг дэвшүүлдэг шинжлэх ухаан болохын хувьд хийсвэр бясалгалын шинжтэй мэдлэгийн тогтолцоог ийн хүлээн авах нь бодлогогүй явдал болох бус уу.
Дараагийн хэсэгт социологийг үүсэн бүрэлдэхэд нөлөөлсөн хүчин зүйлсийг шинжлэн үзэх бөгөөд энэ нь яагаад социологи нийгмийн философийг өөрийнхөө онол хэмээн хүлээж авах боломжгүйг дахин нэг нотлон харуулах буй заа.
Социологийг үүсэхэд нөлөөлсөн хүчин зүйлсийн тухайд
Эхэн үеийн буюу 19-р зууны сүүлч үед социологийн шинжлэх ухааны статус, түүний онолчлолын хэв шинж, судлах зүйл хийгээд нийгмийн философитой харьцах харьцааны талаар голлон яригдаж байсан агаад онолын эл маргаан, мэтгэлцээн бээр хамтын үйлдэл гэхээсээ өөр өөр улс оронд амьдарч асан сэтгэгчдийн бүтээл туурвилын хязгаарлагдмал хүрээнд явагдаж байв. (Герман, Франц, Англи зэрэг 19-р зууны Европын тэргүүлэх хөгжилтэй улс оронд ойролцоо цаг үед амьдарч туурвиж байсан социологийн сонгодог сэтгэгчид нэг нэгнийхээ ном бүтээлтэй танилцаагүй байх нь нийтлэг байв. Тухайлбал, Г.Спенсерийн социологийн гол бүтээл)
Монтэскье, Конт, Спенсер нар орчин үеийн нийгэмд эдүгээг хүртэл нийгмийн ухааны хөндөөгүй буюу маш бага хөндсөн өвөрмөц асуудлууд оршин буйг тэмдэглэхийн хамт түүнийг судлах шинэ социаль шинжлэх ухаан зайлшгүй шаардлагатайг дурдаж байлаа. Конт, Спенсер бээр зөвхөн ингээд зогсолгүй энэхүү шинжлэх ухааны судлах зүйл, судалгааны арга болон онолчлолын хэв шинжийг томьёолон гаргахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн билээ. (Социологийн түүх судлалд энэ шинжлэх ухааны анхдагч нь хэн бэ? гэсэн асуудал олонтоо тавигддаг. Нийгмийн эл ухаанд социологи хэмээн нэр өгч загалмайлсны хувьд О.Контыг үндэслэгч гэж үзэх явдал нийтлэг байдаг нь олон талаар шударга бус бүлгээ. Чухамдаа цорын ганц анхдагчын тухайд бус харин анхдагчуудын тухай ярих нь аргазүй хувьд зөв юм. Социологийн мэдлэг үүсэн бий болсноосоо авахуулаад шинжлэх ухааны статусыг олж авах хүртэл урт хугацаа туулсан агаад энэ үйлсэд олон арван нийгмийн сэтгэгчид өөр өөрсдийн хувь нэмрийг оруулсан билээ. О.Конт төдийгүй Сен Симон, Ш. Монтескье гэх зэрэг олон сэтгэгчид анхдагчын тоонд орох гавъяатай болохыг хэлэх юун. Үз:Collins Randall and Michael Makowisky, The Discovery of Society, 1993, 5th edition, NY:McGraw-Hill, Inc. Түүнчлэн эл ухааныг зөвхөн өрнийн эрдэмтэн сэтгэгчдын оюуны бүтээл гэдэг уламжлалт хандлагыг зарим судлаачид үгүйсгэж Ибн Халдун (Abdel Rahman Ibn-Khaldun) зэрэг исламын ертөнцийн төлөөлөгчдын үзэл санааг социологийн эх сурвалжийн нэг хэмээн нэрлэдэг. Ritzer G. Sociological Theory.The McGraw- Hill Companies, Inc.1996. p 8)
Ингэхдээ тэд социологийг байгалын ухааны хэв шинж лугаа адил бүтээн, энэ ухааны обьектив аргуудыг ч судалгаа шинжилгээндээ авч хэрэглэх, нийгмийг обьектив бодит байдал хэмээн биологийн организмтай адилтган үзэхийг санал болгож байсан бөгөөд энэ нь яваандаа социологийн онолын сэтгэлгээнд позитивист болоод функциональ хандлагын үндсэн суурь болсон билээ. (Үүний зэрэгцээ В. Дильтей зэрэг (W. Dilthey) сэтгэгчид хүний зан үйл, үйлдлийг урьдчилан таах боломжгүйг цохон тэмдэглэж, ийм зүйлийг судлах бие даасан шинэ ухаан буюу социологийг оршин байх эрхтэй эсэхэд эргэлзэж байсныг тэмдэглэх нь зүйтэй. Үз: Kenneth D.Balley Methods of social research, 1994. Free Press, NY)
Социологийн энэ үеийн хөгжил нь социаль сэтгэлгээ лугаа шинэ тулгар социологийн эзлэх байр суурийг тодорхойлох, уг ухаан нь хэлбэр, агуулга, судалгааны аргын хувьд ямар байх тухай асуудлууд хөндөгдөж байснаар тодорхойлогдох бөгөөд философи, нийгмийн философиос ангид, бие даасан ухаан болохоо батлахыг эрмэлзсэн эрмэлзлэл онцгой байр суурийг эзэлдэг.
Социологийг үүсэн бий болоход философи, философичид чухал үүрэг гүйцэтгэсэн авч дөнгөж мэндэлсэн залуу шинжлэх ухаан маань бүр "төрөх орноосоо" эхлэн философийг сөрөн зогсож, түүний халамжаас үтэр түргэн салахыг хүсч байлаа.(О.Мөнхбат Социологийн шинжлэх ухааны парадигмын асуудал, хөгжлийн чиг хандлага. МУИС –ийн Эрдэм Шинжилгээний Бичиг ¹1.(107)УБ.1992)
О.Контын эхэн үеийн томоохон бүтээлүүд “ Позитивист философийн курс”/1830/ Түгээмэл одон орон судлалын гүн ухааны шаштир"/1844 он/ гэсэн нэртэй байсан хэдий ч түүний гол зорилго нь цоо шинэ социаль шинжлэх ухааныг бий болгохыг эрмэлзэж байлаа. Тэр аажмаар философи гэсэн нэр томьёог хэрэглэхээс түдгэлзсэн нь 1851-1854 онуудад хэвлэгдсэн О.Контын "Позитив бодлогын тогтолцоо буюу хүн төрөлхтөний шашны тухай социологийн шаштир" хэмээх 4 боть зохиол болон бусад бүтээлүүдээс харагдана. Э.Дюрхэймын хувьд ч социологийг философиос, социаль шинжлэх ухааны нэр хүндийг унагаж буй спекулятив бясалгалаас чөлөөлөхийг эрмэлзэж байв. (Философид хандах О.Конт, Э.Дюрхэймын хандлага хоёрдмол шинжтэй байлаа. Тэд хэдийгээр туршилтанд суурилсан рациональ, эмпирик арга зүй рүү тэмүүлж байсан авч социаль асуудлыг тайлбарлах философи хэв маягаас бүрэн салж чадаагүй юм. Энэ тухайгаа Дюрхэйм “ би философиос холдох авч судалж буй асуудлынхаа мөн чанараас үүдэн эргэн ирэх буюу” хэмээн бичсэн нь бий. Үз: Дюрхэйм Э О разделении обшественного труда. Пер. с фр М:1990.)
Үүнд хэд хэдэн хүчин зүйл шийдвэрлэх үүрэг гүйцэтгэсэн юм. Хамгийн анхдагч шалтгаан аваас философи, түүний дотор нийгмийн философи 18-19-р зуун лугаа бүрэлдэн бий болсон нийгмийн захиалгыг биелүүлж чадахгүй нь тодорхой болсонтой холбоотой. Капитализмын мандан бадралын бэлэг тэмдэг болсон энэ зуун бол шашны бурангуй ёсон ноёрхсон дундад зуун юм уу, философийн хүүрнэл, бясалгал дүүрэн Платоны эрин үеэс эрс ялгаатай байлаа. (Платон өөрийн Төр Улс зохиолоо Сократаас Фрасимах, Главкон, Адимант лугаа хүүрнэн бясалгасан хэлбэрээр бичжээ. Олон олон үеийн философичдын бичлэгийн хэв загвар болсон эл бүтээлдээ тэрээр төр засаг, эрх баригчид болон шударга ёс, ёс суртхуун зэрэг олон сэдвээр өөрийн үзэл санааг илэрхийлсэн байна. Үз:Платон. Төр Улс грек хэлнээс орчуулсан Д. Отгонтуяа УБ:2005)
Энэ бол рационализм, либерализм, прагматизмыг эрхэмлэж, эргэлтэнд оруулсан нэг зоос ч болов ашиг авчрах ёстой гэсэн үзэл санаа ноёрхсон нийгэм хүчирхэгжсэн эрин цаг байв. (Социологичдоос чухамхүү М.Вебер өрнө дахины капиталист тогтолцоо, түүний эдийн засаг, эрх зүй, улс төр, социаль харилцаа зэрэг бүрэлдхүүн хэсэг бүрийг рациональ байдал, рационализмын үүднээс хандан судалсан билээ. Стефэн Калберг “ Өрнөдийн соёлын рациональ байдлын тухай сургаал нь М.Веберийн социологийн гол цөм үзэл санаа юм хэмээн хэлсэн нь тун оновчтой тодорхойлолт юм. Чухамхүү өрнө дахины капиталист тогтолцоо, эдийн засаг, эрх зүй, улс төр, социаль харилцаа зэрэг түүний бүрэлдхүүн хэсэг бүрийг авч судлахдаа М.Вебер рациональ байдал, рационализмын үүднээс хандан судалсан билээ. Үз: Kalberg Stephen. M.Weber,s Comparative-Historical Sociology. Chicago; University of Chicago Press 1994. О.Мөнхбат М.Веберийн социологийн үзэл баримтлал. Социологи сэтгүүл ¹ 5, 2005) Шинжлэх ухаан үйлдвэрлэх хүчин болж, ашиг авчрах хэрэгсэл болсноор нийгмийн онол сургаалийг ч энэ өнцгөөр харж эхэлсэн юм. Капитализм нийгмийн сэтгэгчдээс оюуны хийсвэр дүгнэлтэнд тулгуурласан бясалгалын шинжтэй философийн сүрлэг системийг бус бодит амьдралд хэрэгжүүлж болох, үүсэн бий болсон нийгмийн хэв журмыг бэхжүүлэн дэмжиж, үр өгөөжөө өгч чадахуйц алхам хийхийг хүлээж байлаа. Өөрөөр хэлбэл нийгэм судлаачийг инженер, физикчийн нэг адил мэргэшихыг, бодит асуудлыг шийдэхэд хувь нэмрээ оруулахыг, тодорхой шийдлийг шаардаж байв.
Гэтэл нийгмийн философи урьдын адил тахиа анхдагч уу, өндөг анхдагч уу гэх маягийн эцэс төгсгөлгүй маргаан мэтгэлцээнд живсэн хэвээр, урьд хожид үзэгдээгүй хөгжлийн үйл явцыг тайлбарлан, нийгмийн хүлээхүйг зөвтгөж чадахуйц танин мэдэхүйн онол, арга хэрэгслийг өгч чадсангүй. Чухамхүү философид итгэл алдарсан эл нөхцөл байдал танин мэдэхүйн аргазүй, онолчлолын шинэ зарчмуудыг илэрхийлсэн шинэ залуу ухааныг бүрэлдэн бий болоход чухал түлхэц болсоны сацуу тухайн үеийн философидолтын хэв загвараас татгалзахад нөлөөлжээ.
Социологи ийнхүү философиос холдон хөндийрөхийн хэрээр тухайн үед асар их амжилтанд хүрч, хүн төрөлхтөний сайн сайханы төлөө шинжлэх ухаан хэрхэн үйлчилж чадахыг нотлон харуулж асан байгалийн ухааны онол арга зүй, танин мэдэхүйн үндсэн зарчмуудыг ашиглах замаар институцичлагдаж эхлэв.
Социологийн сонгодог төлөөлөгч О.Конт, Г.Спенсер нар өөрсдийн үзэл баримтлалыг "Нийгмийн физик" хэмээн нэрлэн О.Конт “Оюун санааны хөгжлийн гурван шатны хууль”, Г.Спенсер "Түгээмэл хувьслын хууль, Ф.Теннис "Бүх нийтийн тэгш бус байдлын доторх тэгш байдлын тухай хууль" гэх зэргээр байгалийн хуулиудын адил баталж болохуйц нийгмийн хуулиудыг бий болгохыг хүсэж байсан ажгуу. (История теоретической социологии. В 4-х т. Т.1 Ответ.ред Ю.Н.Давыдов.-М., Канон, 1997. История социологии в Западной Европе и США. Учебник для вузов. Отв. Ред Осипов Г.В. Изд группа Норма-Инфра М:1998. . Ritzer G. Sociological theory.The McGraw- Hill Companies, Inc.1996. J.McKay B.Hill, J.Buckler A History of World Societies. Fourth edition. Houghton Milfflin Company 1970.)
Шинжлэх ухааныг магтан дуулж, түүний хүчээр бүх асуудлыг шийдэж болно гэж олонхи хүмүүс хүсэж, чин сэтгэлээсээ итгэн хүлээж асан энэ цаг үеийг эдүгээ цагийн эрдэмтэд шинжлэх ухааны баатарлаг загвар, оюун ухааны туйлшралын эрин хэмээн нэрлэх нь бий. (Жоус Апплебай, Линн Хант, Маргарит Якоб. Түүхийн тухай үнэнийг өгүүлэх нь. Англи хэлнээс орчуулсан Т.Болдгэрэл. УБ. 2002. Шинжлэх ухааныг бурханчлан шүтэх нь утга уран зохиолд хүртэл гүнээ нэвтэрснийг бид Жюль Вернын нэгэн зохиолын баатар инженер Смит өөрийн дөрвөн нөхдийн хамт далайн нэгэн эзгүй арлыг танишгүй сайхан болгож хувиргасан түүхээс харж болно. Үз: Жюль Верн. Нууцат арал.УБ. 1996.)
Социологийг төрөн гарахад нөлөөлсөн гол хүчин зүйлсийг товчоолон үзэх ахул ийм агаад энэ нь нийгмийн философи яагаад социологийн ерөнхий онол ч юм уу эс бөгөөс түүний хөгжил интеграчлалыг зангидах гол зангилаа болж чадахгүй тухайд хариулт өгч чадах буй заа хэмээн бодно.
Чухамдаа социологи нь тэртээ 18-19-р зуунуудад шинэ эрин үеийн дохио болон өрнөсөн улстөрийн хийгээд аж үйлдвэрийн хувьсгалууд, капитализмын мандан бадрал, хотжилт, шашин шүтлэг, итгэл үнэмшлийн өөрчлөлт болон шинжлэх ухааны хөгжил зэрэг социаль хүчнүүдийн бодит хэрэгцээ шаардлагад хариу болж үүсэн бүрэлдсэн шинжлэх ухаан бүлгээ. (Georg Ritzer. Sociological theory.The McGraw- Hill Companies, Inc.1996. Kenneth D.Balley Methods of social research, 1994. Free Press, NY. Michael S. Bassis, Richard J. Gelles, Ann levine Sociology: an introduction. 4 ed. The McGraw- Hill Companies, Inc 1991.)
Хорьдугаар зууны турш социологийн шинжлэх ухааны мэдлэгийн хүрээнд макро болон микро түвшний социологийн олон арван онол үзэл баримтлал хийгээд судалгааны шинэ арга зүй, аргууд төрөн гарсан нь эл ухааны статус, байр суурийг улам бататгасан билээ. Социологи зөвхөн өөртөө зориулагдсан түгжигдмэл байдлаар хөгжөөгүй агаад түүний танин мэдэхүйн онол арга зүй түүх, улс төр, хууль зэрэг нийгэм-хүмүүнлэгийн олон шинжлэх ухаануудын хөгжилд ихээхэн нөлөө үзүүлсэн юм. (Эл нөлөөлөл нь хэн нэгэндээ заасан сургасан байдлаар бус харилцан нөлөөлсөн тэгш харилцаа байдлаар илэрч байв. Энэ тухайд М.Веберийн санаа их сонирхолтой. Социологи, түүхийн харилцааны тухайд М.Вебер “социологи нь өөрийн бүтээсэн түгээмэл ертөнц буюу “идеаль хэв шинж”-ийн тусламжтайгаар эмпирик ертөнцийг судлах агаад хэдийгээр эдгээр хэв шинж эмпирик бодит байдлыг бүрэн дүүрэн илэрхийлэн хамарч эс чадах авч түүнийг илүү сайн ойлгох боломж олгодог байна. Түүх бол эмпирик түвшинд ерөнхийлөн нэгтгэх боломжгүй эмпирик үйл явцуудаас бүрддэг тул социологийн боловсруулсан дээрх түгээмэл ертөнцийн тусламжтайгаар түүхийн тэдгээрх үзэгдэл,үйл явцын учир шалтгааныг тайлбарлан таньж болох аж” гэж хэлсэн байдаг. Ийнхүү М.Вебер өвөрмөц үзэгдэл юмсын шавхагдашгүй талбар болох түүхийг шинжлэхэд бодит ертөнцийг судалдгийн нэгэн адил аргазүй, үзэл баримтлал шаардлагатай агаад үүнийг социологи үүсгэн боловсруулж, түүх нь тэдгээрийг өөрийн үзэгдэл юмсын учир шалтгааныг задлан шинжлэхдээ авч хэрэглэх ёстой хэмээн үзэж байлаа. Социологи нь өөрийн танин мэдэхүйн арга зүйгээрээ түүх тун эерэг нөлөө үзүүлснийг түүхчид мөн тэмдэглэдэг. Үз: О.Мөнхбат М. Веберын социологийн үзэл баримтлал. Социологи сэтгүүл. ¹5. 2005. Жоус Апплебай, Линн Хант, Маргарит Якоб. Түүхийн тухай үнэнийг өгүүлэх нь. Англи хэлнээс орчуулсан Т.Болдгэрэл. УБ. 2002.)
Түүнчлэн социологи нь өөрийн танин мэдэхүйн хүрээнд хуримтлуулсан мэдлэгээ хүний сайн сайхан амьдралын тусын тулд үр ашигтайгаар ашиглах арга зам, гарцын тухайд ихээхэн амжилтанд хүрсэн бөгөөд үүний илэрхийлэл нь бодлогын судалгаа хэмээх судалгааны өвөрмөц хэлбэр хийгээд нийгмийн ажил гэсэн мэргэжлийг төрөн гарахад чухал үүрэг гүйцэтгэснээс харагдана.
Нийгмийн хэрэгцээ шаардлага, хүлээхүйд зохицон өөрчлөгдөн хөгжиж, хөрвөж чадаж буй ийм динамик шинжлэх ухаан нь хийсвэрээр номлон сурталдах, бясалгал, үл гүйцэлдэх үзлээр жигүүрлэсэн аль нэг онол сургаальд онолын функцээ шилжүүлнэ гэдэг нь байж болшгүй зүйл гэдэгтэй номын эрхэм нөхөд маань санал нийлэх буй заа.

Социологийн ШУ-ны тухай залуу судлаачын бодол-2

Социологич: Оросын социологич Ж.Тощенкогийн хэлдгээр “манай эх оронд түүхийн социологи үүсэж хөгжсэн нь шинэ мөртлөө хуучин асуудал юм” хэмээсэн нь бидэнд ч мөн хамаатай. Социологи ардчилсан засаглалтай Монгол улсын хувьд цоо шинэ хирнээ хуучин шинжлэх ухаан, нийгмийн танин мэдэх арга юм. 1990 оноос өмнө ЗХУ-ын социологийн сургуулийн школоос хүмүүжсэн ахмад социологичдын судалгааны ажил, цөөн хэдэн ном зохиол, өгүүлэлээр би социологийг төсөөлж ирсэн.Философийн хүрээнд ойлгож хөрөнгөтний шинжлэх ухаан хэмээн шүүмжлүүлж асан цаг үед социологи нь хэзээ ч олон нийтийн санал бодол, хандлагыг хангалттай судалж чадахгүй. Иймээс 1992 оноос эл ухаан дахин төрсөн гэж хэлж болно. Өдгөө Монголын боловсролын сургалтаар мэргэжилтэн социологич болсон нийт 1000 гаруй бий. Тэд өдгөө эх орондоо болон хилийн чанад, бусад улсуудад мэргэжил дээшлүүлж туршлага судалж байна. “Нийгмийн бодит байдал, хүмүүн хоорондын харилцааг шинжлэх ухааны арга зүй аргачлалаар ёс зүй, мэргэшлийн итгэл үнэмшилээр үнэн зөв судалж дүгнэлт хийдэг экспертийг” би СОЦИОЛОГИЧ гэж ойлгож явдаг.
Социологийн судлаачид эмзэг салбарт ажилладгийн хувьд мэдрэмжтэй, ёс зүйтэй байх шаардлагатайг энэ ухаан өндөр хөгжсөн орнууд эрхэм болгож олон нийтийнхээ үзэл бодолыг хүндэтгэдэг. Бид энэ чанар дутагддаг нь үнэн. Социологийн мэргэжлийн байгууллагууд, судлаачид судалгааны дүнг зөвхөн танилцуулах, хийгээд өнгөрөх хэмжээнд биш урьдчилсан прогноз дэвшүүлж, харьцуулсан шинжилгээ хийн үүгээрээ ч сонирхогчдоос, сайн дурынхнаас ялгарах ёстой болов уу /Судлаач Д.Ганхуяг Ц.Болд МОНГОЛ ДАХЬ ОЛОН НИЙТИЙН САНАЛ БОДЛЫН СУДАЛГАА БА ПСЕПОЛОГИ/ Судалгаа хийхийн тулд судалгаа хийдэг явдлаа болих хэрэгтэй. Сайн, мууг ялгадаг ёс зүйн код монгол социологичдын хувьд үгүй нь гол асуудал мөн.
Социологичдын чанаржуулах, мэдлэгжүүлэх асуудал урган гарч ирж байна. Огтын сонирхолгүй хирнээ магистрийн зэрэг авчихаад явж байгаа социологичийг би мэднэ. Тун сайн, ШУ-ны арга аргачлал, онол зүйг мэддэг хирнээ өөр мэргэжлээр сураад явж байгаа, эсвэл тэс өөр чиглэлээр ажиллаж байгаа мөн олон социологичдыг мэднэ. Социологичдыг нэгтгдэг, санал бодолоо солилцдог байгууллага, институттай болох хэрэгтэй бид. Нэгдсэн бүртгэл, мэдээллийн сүлжээ, хамтын ажиллагааг богино хугацаанд хөгжүүлэх хэрэгтэй. Ингээд яваад байж болохгүй.
Респондент: Монголд социологийн судалгааг шинжлэх ухааны түвшинд явуулж эхэлсэн 70-аад оноос 90-ээд оныг хүртэл олон нийт судалгаанд их идэвхтэй оролцдог байсныг ахмад социологичид ярьдаг. Өнөөдөр мэргэжилтэй мэргэжилгүй, дуртай болгон нь, программгүй, дур зоргын түүвэрлэлттэй, болсон болоогүй анкет барьж дан ганц анкетийн аргыг ашиглан судалгаа явуулж байгаагаас болж социологийн шинжлэх ухааны нэр хүнд буурч, респондентууд залхах үзэгдэл шинээр бий боллоо. Респондентууд залхахын зэрэгцээ судлаачдаас судалгааны үр дүнг шаардах болов. Баахан юм асууж шалгааж тэмдэглэж аваад явдаг, ямар дүн гарсан нь мэдэгдэхгүй таг чиг болдгоос социологичдод, социологийн судалгаанд итгэх тэдний итгэл үнэмшил буурдаг ч байж болох юм. Нэн ялангуяа хот суурин газрын, орон сууцанд амьдардаг иргэд судалгаанд оролцохоос татгалзах явдал нэлээд элбэгшжээ. Харин хөдөөд судалгаанд оролцохоос татгалзах явдал төдийлөн тохиолддоггүй.
Үүний зэрэгцээгээр респондентийг урамшуулах асуудал товойн гарч ирлээ. 90 оноос өмнө судалгааны мэдээлэл цуглуулахаар явахдаа чихэр, боов, тамхи гэх мэт хэрэглээний зүйлүүдийг авч явдаг байжээ. Харин өдгөө респондентод ямар нэгэн мөнгөн урамшуулал, үнэ цэнэтэй зүйл өгөхгүй бол судалгаанд оролцоно гэдэг гонжийн жоо. Сант Марал сан судалгааны анхдагч мэдээлэл цуглуулалтанд тун их анхаардаг бөгөөд мөнгө өгдөг болоод нэлээд удаж байна. Мөн зах зээлийн болон маркетингийн, бүтээгдэхүүний судалгаанд тухайн бүтээгдэхүүнийг өгөх, амсуулах, эрх олгох зэргээр хийгддэг байна.
Цаашид бид бодитой, үнэ цэнэтэй мэдээлэл цуглуулахад “респондентийн урамшуулал” гэдэг зүйлийг зайлшгүй бий болгох, тогтмолжуулах хэрэгтэй байгаа болно. Нэг талаар энэ бол том дэвшил ч байж мэднэ.

Социологийн ШУ-ны тухай залуу судлаачын бодол-1

Өмнөтгөл: Социологийн шинжлэх ухаан нь анх өндөр хөгжилтэй, соёл иргэншилтэй улсуудад үүсэж хөгжжээ. АНУ, Их Британи, Герман гэх мэт улсуудын нийгэм судлаач, философич, эдийн засагчдын сэтгэлгээний үр дүн болон XIX зууны эхэн үеэр үүсэн бий болсон гэж сэтгэлгээний түүх судлаачид үздэг. Эдгээр улс орнуудын ард иргэд нь тухайн нийгмийнхээ үзэгдэл, үйл явц, нөхцөл байдлыг үнэлж сурсан, үзэд бодол нь төлөвшсөн байдаг.Зөв үнэлгээ, зөв дүгнэлт өгдөг учраас олон нийтийн болон бүлгийн санаа бодол нь зөв гарч бодитой байж чаддаг байна. Иргэдийн үнэт зүйл, сэтгэл зүйн шинж чанар, үзэл баримтлал, баримжаалал, төсөөлөл гэх мэт ойлголтуудтай социологийн шинжлэх ухаан нягт уялдана. Хамгийн энгийнээр иргэд олон нийтийн санаа бодлыг судладаг, дүгнэдэг механизмыг социологи гэдэг. Монголын социологийн тухай, судалгааны өнөөгийн байдал, сэтгэлгээний түүх, түвшин, судлаачид, судалгааны байгууллага, судалгааны сэдэвийн тухай залуу социологичын цуврал ийнхүү эхэлж байна.
Сэтгэлгээний түүх: “Монголын социологийн сэтгэлгээ шинжлэх ухааны маягаар хэлбэржсэн нь 1960-70-аад оны үетэй давхцана. 1980-аад оны төгсгөл үе гэхэд Монголын социологийн сэтгэлгээ нь онол, арга зүй, социологийн тодорхой салбарууд, социологийн тодорхой судалгаа, практик хэрэглээ гэсэн нарийн нийлмэл бүтэцтэй бүхэл бүтэн цогц систем болон төлөвшиж чадсан гэж үзэж болно. Монголын социологийн сэтгэлгээний хөгжлийн 1990-ээд оноос хойшхи үеийг нухацтай судалж үзээгүй, тийм захиалга, хэрэгцээ гараагүй учраас тоймтой юм хэлэхэд ихээхэн бэрхшээлтэй байна” /Социологи сэтгүүл №2 С.Дашдаваа “Монголын социологийн сэтгэлгээний хөгжил”/ хэмээн доктор С.Дашдаваа дүгнэжээ. Энэ нь Монголын социологийн сэтгэлгээг урт удаан жилтэй түүхтэй болохыг нотолж чаддаг. Харин зарим судлаачид Монголын социологи ардчилалтай нас чацуу, 10 гаруй жилийн настай хэмээн үзэж олон нийт, иргэдийн санаа бодол хандлагыг нээлттэй нийгэм, зах зээлийн харилцааны нөхцөлд л судлах боломжтой хэмээн маргадаг. Энэ асуудал нээлттэй байсаар байна.
Монголын социологийн сэтгэлгээний түүх баян болохыг бид мэддэг байх хэрэгтэй. Социологийн армийн түүхийг арван жилээр хязгаарлаж болохгүйг олон ахмад социологичид онцолдог. Үүнийг 1972 онд ФСЭХ, 1974 онд МУИС-ийн философийн тэнхимд Социологийн лаборатори байгуулагдсан, “Социологийн тодорхой судалгааны арга техник” гэсэн доктор, профессор Н.Хавхын социологийн анхны сурах бичиг 1974 онд хэвлэгдсэн зэргээр төвөггүйхэн баталж байна.

Социологи нийгмийн өөрчлөлтийг судалдаг


Бусад шинжлэх ухаан нь нийгмийг өөр өөрийн өвөрмөц талаас нь судалдаг бол социологийн шинжлэх ухааны ялгагдах гол ялгаа нь цэвэр нийгмийн харилцааг судалдаг. Социологи нь нийгмийн бие даасан шинжлэх ухаан бөгөөд нийгмийн эд эс болох хүмүүс, хүмүүсийн харилцан үилчлэлээр өөрчлөгдөн хувьсан байдаг хэсгүүд болон нийгмийг нэгдмэл организм болохын хувьд судалдаг. Өөрөөр хэлбэл социологи нь нийгмийг бүхэлд нь буюу аль нэг талыг объектоо болгон судалдаг.
Ямар нэгэн шинжлэх ухааны хавсарга бүрэлдэхүүн хэсэг, арга нь ч биш. Нийгмийн хэсэг бүлэг хүмүүс, нийтлэг, нийгмийн харилцаа холбоо, хамааралыг судалдагаараа онцлог.
Нийгэм нь хурдан бус удаан хугацаанд өөрчлөгддөг ч үүнийг социологийн ШУ судалсаар байдаг. Нийгмийн өөрчлөлт гэж юу вэ?
Нийгмийн өөрчлөлт бол нийгмийн бүтцийн маш чухал өөрлөлт. Түүнчлэн энэ өөрчлөлтийн илэрхийлэл буюу үр дагаварын хэмжээ,үнэлэмж, соелын эс ширхэг болон билэг тэмдэг өөрчлөгдөж байдаг. Энэ тодотгол бол маш өргөн ба энэ нь өөртөө хүний зан байдал,соел болон хүмүүсийн нийгэмд чухал бэлэг тэмдгүүд эдгээрийг нийгмийн өөрчлөлтөд багтаадаг, харин Сорокины хувьд бол нийгмийн өөрчлөлт бол цаг хугацаа болон орон зайнд, зэрэг давтаддаг үйл явц бөгөөд жирийн шугаман байдлаар хэмждэггүй.

Сонгодогууд социологийн судлах зүйлийн талаар

Францын алдарт социологич Э. Дюркгейм социологийн ШУ-ныг материал мөн хэмээн үзэж байсан. 3үйл гэдгийг хамтын зүйл гэж ойлгож байсан. Иймээс ч тэрээр социологийн судлах зүйлийг хамтын үйл ажиллагааны бүхий л хэлбэр гэж ойлгожээ. Э. Дюркгеимийн үзэж байгаагаар нийгмийн баримт материалуудын объектив бодит шинжийг зөвшөөрөх нь социологийн аргын голлох шинж юм.

Германы социологич М. Веберийн үзэж байснаар бол социологи нь хүний нийгмийн зан байдлын шинжлэх ухаан юм. Тэгэхдээ тэрээр нийгмийн зан байдал гэдгийг хүмүүсийн хоорондын харилцаа өөрөөр хлбэл хүнээс өөрөөс нь хамаарч илэрдэг үйл явц хэмээн үзэж байв. Субъект хүнд өөрт нь ямар нэгэн тодорхой утга санаа олгодог учраас энэ харилцааг тэрээр нийгмийн зан төрх хэмээн үзсэн юм.

Марксизмын хувьд социологи гэдэг нь өргөн утгаараа нийгмийг систем болохынх нь хувьдаа судалдаг ШУ бөгөөд энэхүү системийг түүний бүрэлдэхүүн элементууд болох бие хүн, нийтлэгийн хэлбрүүд, нийгмийн байгууллагуудынх нь төлөвшил, хөгжлөөр нь дамжуулан судалдаг ШУ юм. Марксист арга зүйн байр сууринаас бичигдсэн Г.В. Осиповын “Социологи” хэмээн суурин бичигт социологийг түүхэн ёсоор төлөвшин тогтсон нийгмийн төлөвшил хөгжлийн ерөнхий болон өвөрмөц хууль зүй тогтлуудын тухай ШУ хэмээн тодорхойлсон байна.

Ойлголт ухагдахуун

Социологи хэмээх үг нь латииний societies буюу нийгэм,logo буюу үг, ойлголт, сургаал гэсэн үгнээс гаралтай Нэр томъёны хувьд социологи гэдэг нь нийгмийн тухай ШУ гэсэн үг болох нь. Социологийн ШУ-ыг үндэслэгч Францийн сэтгээгч О. Конт социологийг ниймийн тухай позитив ШУ хэмээн үзэж байв. Орчин үеийн социологи нь нийгмийг дүрслэхдээ социаль бүтцийг үндэс болгодог .
Социаль бүтэц нь: институутуд,социаль роль , социаль статусуудын цогц нийлбэр болдог. Гэр бүл, үйлдвэрлэл,шашин, боловсрол,хувийнөмч, арми, улс орон зэрэг н нийгмийн үндсэн суурь институтууд юм.
Нийгмийн хэрэгцээ хүний хэрэгцээнүүд нийцэж давхцвал уул хэрэгцээг үндсэн хэрэгцээ гэнэ. Нийгмийн оршин тогтнох үндсэн баялгийн бүтээл, залуу үеийг сургаж хүмүүжүүлэх, хүний нөхөн үржихүй нийгмийн хэвийн байдлыг хангах гэх мэтийн хэрэгцээнүүд нь хүн амын олонхийн хүлээн зөвшөөрдөг үндсэн хэрэгцээнүүд юм.
Нийгмийн аль нэг үндсэн хэрэгцээг хангахын тулд социаль үүргийг өөртөө хүлээдэг стандартчилсан хэлбэрийг социаль институт гэнэ. Институт бүр нь өөрчлөгдөшгүй урьдчилан өгөгдсөн сургах, хүмүүжүүлэх, үйлдвэрлэх, хамгаалах гэх мэтийн үүргүүдийг биелүүлж байдаг.
Үүрэг роль 2 нягт холбоотой, тухайн үүрэг, ролийг гүйцэтгэн байсан хүмүүс өөрчлөгдлөө ч гэсэн роль нь хэвээр үлддэг. Хүмүүс өөрчлөгдсөн ч социаль роль болон социаль статус байж л байдаг.
Статус гэдэг нь хүмүүсийн нийгэмд эзэлдэг байр суурь, социаль байр байдал юм.
Нэг янзын социаль байр суурь эзлэж байгаа болон нэг янзын ролийг гүйцэтгэж байгаа хүмүүсийн нийлбэр цогцыг социаль бүлэг гэдэг. Томоохон бүлгүүд нь нас хүйсээр нь, үндэстэн,угсаатанаар, мэргэжлүүд, эдийн засгаар, шашнаар, улс төрөөр гэх мэт бүлгүүд байж болно. Ийм гол бүлгүүд байдаг бөгөөд эдгээрийг бүхэлд нь социаль бүрэлдэхүүн гэж нэрлэдэг.
Эрх мэдэл, социаль баялгаас хүртэх хэр хэмжээний тэгш бус байдлаас үүссэн пирамид ямарч нийгэмд байдаг. Дээр дээрээсээ давхар мөн байрласан эдгээр бүлгүүд нь нийгмийн социаль давхраажилтийг бүрдүүлдэг. Эдгээр бүлэг давхаргуудыг холбож байдаг чухал зүйл бол нийгэмдэх хөдөлмөрийн хуваарь юм.Социаль бүтэц нь нийгмийн арьс яс болдог бол соёл нь түүний мах бодь нь болдог.

Хүн социаль хэм хэмжээ ба ролийг зөв эзэмших үйл явцыг социаль хяналт үргэлж хянаж байдаг бөгөөд энэ нь маш олон янзаар илэрдэг. Санкци нь эсрэг ба сөрөг гэсэн хэсэгт хуваагддаг хяналтын механизм нь энэхүү санкцийг хэрэглэснээрээ нийгмийн тогтвортой байдлыг хангаж байдаг. Социаль харилцааг хяндаг хууль хэм хэмжээ байхгуй бол нийгэм хямралд орох бөгөөд үүнийг аноми байдал гэж нэрлэдэг.


ШИНЭ УРЛАГ /Баабар/


Хєгжсєн орнуудад социологийн судалгаа ганц хувийн зєрєєн дотор багтаж гардаг. Манайд социологи нь шинжлэх ухааны утгаар хєгжиж эхэлсэн нь ардчилалтай нас чацуу учир харьцангуй шинэ тєрєл, шинэ урлаг. Иймээс 5-10 хvртэл хувиар алдах єндєр магадлалтай. Энэ нь єрнєдийн орнуудын судалгаатай чацуулахад алд дэлмээр нь алдаж буй боловч юутай ч ханатай хэлдэг болчоод байгаа